AI biết ‘đo’ ví tiền, tiểu thương biết ‘số hóa’

Siêu thị dùng AI “giải mã” ví tiền người tiêu dùng

Chỉ còn chưa đầy một tháng nữa là đến Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Khác với sự ồn ào, náo nhiệt đơn thuần của những năm trước, thị trường thực phẩm tết năm nay đang chứng kiến một cuộc “cách mạng thầm lặng”: nơi công nghệ không chỉ là công cụ bán hàng mà đã len lỏi vào tận gốc rễ của quy trình sản xuất, biến các loại đặc sản vùng miền trở thành những sản phẩm “số hóa” đầy tinh tế.

Bước vào mùa cao điểm tết 2026, các hệ thống bán lẻ lớn như WinMart, Co.opmart, Go! hay MM Mega Market,… không còn chỉ trưng bày hàng hóa theo cảm tính. Sự hiện diện của Trí tuệ nhân tạo (AI) và Big Data đã thay đổi hoàn toàn cuộc chơi.

Theo ghi nhận, các siêu thị đã ứng dụng AI để phân tích hành vi mua sắm từ 3 năm gần nhất, kết hợp với dữ liệu kinh tế vĩ mô năm 2025 để đưa ra các kịch bản tiêu dùng chính xác. Thay vì dự trữ ồ ạt, các đơn vị này dùng thuật toán để “đo” sức mua của từng khu vực.

Đặc biệt, công nghệ Blockchain (chuỗi khối) đã trở thành “giấy thông hành” cho thực phẩm tết. Chỉ với một thao tác quét mã QR, người tiêu dùng có thể biết chính xác: con lợn làm giò chả được nuôi tại trang trại nào, dùng thức ăn gì; hay hũ kiệu muối được lên men vào ngày nào, đạt chuẩn an toàn ra sao.

Ông Nguyễn Anh Đức, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, nhấn mạnh AI phân tích hành vi mua sắm là công cụ mạnh mẽ để cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng (gợi ý sản phẩm, ưu đãi phù hợp), tối ưu hóa vận hành (dự báo nhu cầu, quản lý tồn kho), và thúc đẩy đổi mới bán lẻ; tuy nhiên, các nhà bán lẻ cần vượt qua thách thức về hạ tầng dữ liệu, kỹ năng số và đầu tư vào nền tảng phân tích, đồng thời kết hợp với yếu tố con người để nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

“Năm 2026, AI giúp chúng tôi biết chính xác người dân ở khu vực nào thích giò chả ít muối, khu vực nào ưu tiên giỏ quà OCOP dưới 500.000 đồng. Việc ‘đo’ ví tiền này không phải là để tăng giá, mà là để tối ưu hóa nguồn hàng, tránh lãng phí và đưa ra các chương trình khuyến mãi thực sự trúng nhu cầu của khách hàng”, ông Đức cho hay.

Nhờ AI, lượng hàng dự trữ tại các siêu thị năm nay tăng khoảng 15-30% nhưng lại tập trung vào các nhóm hàng thiết yếu như thực phẩm tươi sống, rau củ VietGAP và nông sản nội địa. Đặc biệt, các hệ thống siêu thị mini gần khu dân cư ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng nhờ sự tiện lợi và khả năng giao hàng “siêu tốc” tích hợp trên ứng dụng.

Tiểu thương biết “số hóa”

Cơn lốc số hóa không bỏ sót bất kỳ góc nhỏ nào của nền kinh tế, kể cả các khu chợ truyền thống. Tại chợ Hàng Da, chợ Hôm (Hà Nội) hay chợ Đồng Xuân (Hà Nội), hình ảnh các tiểu thương vừa cân hàng vừa trò chuyện với khách qua màn hình Điện thoại đã trở thành điều bình thường.

Hầu hết các sạp hàng hiện nay đều có nhóm Zalo khách hàng thân thiết. Tiểu thương cập nhật danh mục thực phẩm mỗi sáng, nhận đơn và thuê đội ngũ shipper công nghệ giao ngay trong ngày. Hệ thống “loa thanh toán” và mã QR đa năng giúp việc giao dịch diễn ra trong vài giây, xóa bỏ hoàn toàn rào cản tiền lẻ.

Livestream tại sạp, chị Hồng Hạnh, tiểu thương ngành hàng khô tại chợ Đồng Xuân, chia sẻ: “Tết này tôi không chỉ đợi khách tới chợ. Mỗi ngày tôi livestream 2 tiếng để giới thiệu tôm khô, hạt điều. Khách ở tỉnh xa xem thấy hàng thật, giá thật là họ chốt đơn qua app luôn. Năm nay lượng đơn online có thể chiếm tới 40% doanh thu Tết của sạp tôi”.

Năm 2026 đánh dấu sự bùng nổ của các sản phẩm OCOP (Mỗi xã một sản phẩm). Điều đặc biệt nhất chính là việc ứng dụng công nghệ để chứng minh “độ sạch” và “độ thật”.

Người tiêu dùng năm nay đặc biệt khắt khe với nguồn gốc sản phẩm. Đáp lại điều đó, các HTX sản xuất đặc sản như Miến dong Tài Hoan (Bắc Kạn), Mãng cầu Bà Đen (Tây Ninh) hay Bưởi Tân Triều (Đồng Nai) đã áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng Blockchain.

Chỉ cần quét mã QR trên bao bì, khách hàng có thể theo dõi hành trình của sản phẩm từ khâu xuống giống, chăm sóc, ngày thu hoạch đến khâu đóng gói chân không. Đây chính là “chìa khóa” giúp đặc sản vùng miền đánh bại các loại bánh kẹo ngoại nhập không rõ nguồn gốc.

Các phiên livestream trực tiếp từ nông trại đang tạo nên cơn sốt. Người tiêu dùng có thể vừa xem cảnh thu hoạch cá kho làng Vũ Đại trên bếp lửa, vừa đặt hàng ngay lập tức. Sự tương tác trực tiếp này xóa bỏ mọi nghi ngờ về chất lượng, đồng thời mang lại cảm giác “vị tết quê” cho những người con xa xứ tại các đô thị lớn.

Chị Lê Thu Hà (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) cho biết: “Năm nay tôi không mua sắm theo kiểu ‘đại hạ giá’. Tôi dùng ứng dụng để so sánh giá giữa các siêu thị và chọn những nơi có cam kết về an toàn thực phẩm. Tôi cũng thích mua trực tiếp từ các trang Facebook của nhà vườn ở miền Tây hay Tây Bắc vì cảm giác thực phẩm tươi mới hơn”.

Chị Thanh Huyền (phường Láng, Hà Nội) chia sẻ: “Năm nay tôi không còn phải chen chúc ở chợ. Tất cả giò bê Nghệ An, miến dong Thái Nguyên hay thịt gác bếp Sơn La tôi đều đặt qua app. Quan trọng là tôi có thể kiểm tra được chứng nhận OCOP và ngày đóng gói ngay trên điện thoại. Giá cả năm nay khá ổn định nhờ các chương trình bình ổn của thành phố”.

Nếu như trước đây, công nghệ trong dịp tết chỉ dừng lại ở việc đặt hàng qua ứng dụng, thì năm 2026, vai trò của nó đã được nâng tầm lên mức “chi phối và định hình”. Chuyên gia kinh tế – TS Đinh Trọng Thịnh nhận định: “Thị trường tết 2026 cho thấy một bước tiến dài về tư duy kinh doanh. Việc tiểu thương số hóa và siêu thị dùng AI đã giúp giảm bớt các khâu trung gian, từ đó bình ổn giá thành. Đây là một tín hiệu tốt cho nền kinh tế, khi công nghệ phục vụ trực tiếp cho đời sống dân sinh, giúp người dân đón tết đủ đầy hơn trong bối cảnh vẫn còn nhiều biến động”.

Tuy nhiên, vị chuyên gia này cho rằng dù công nghệ mang lại nhiều tiện ích, thị trường tết 2026 vẫn đối mặt với những thách thức lớn. Việc bùng nổ các “chợ mạng” cũng kéo theo tình trạng thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng núp bóng đặc sản. Lực lượng chức năng đã phải vào cuộc xử lý nhiều đường dây phù phép thịt heo thành thịt dê, thịt đà điểu dịp cận Tết…

Thị trường thực phẩm tết 2026 đã chứng minh một điều: Công nghệ không làm mất đi hương vị truyền thống, mà trái lại, nó giúp những giá trị xưa cũ được lan tỏa xa hơn, minh bạch hơn và an toàn hơn. Khi AI biết “đo” ví tiền và tiểu thương biết “số hóa”, người tiêu dùng chính là đối tượng được hưởng lợi nhất với một mùa tết vừa hiện đại, vừa đậm đà bản sắc.