AI và vai trò của giáo viên trong dạy – học ngoại ngữ

Với việc Chính phủ đã phê duyệt đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2045”, vai trò của giáo viên trong lớp học ngoại ngữ thời công nghệ đang được đặt ra.

Không chỉ ứng dụng công nghệ trong dạy và học ngoại ngữ, vấn đề cốt lõi là người học làm gì, và làm thế nào để sử dụng ngôn ngữ đó một cách tự tin, bền vững trong học tập, công việc và đời sống.

Đây là trọng tâm thảo luận tại Hội thảo Khoa học Ngôn ngữ và Giáo dục (FPT Language and Education Conference – FLEC 2026) do FPT tổ chức trong hai ngày 17-18/1.

Một trong những khái niệm được nhấn mạnh tại hội thảo là “multilingual identity”. Khái niệm này bao gồm khả năng nói hay hiểu nhiều ngôn ngữ, cảm xúc gắn với từng ngôn ngữ, những trải nghiệm trong quá trình học và sử dụng ngôn ngữ, cũng như cách ngôn ngữ ảnh hưởng đến tư duy, hành vi và cảm nhận của người học về chính bản thân mình.

Theo các nhà nghiên cứu, học ngoại ngữ là quá trình hình thành cách tư duy, giao tiếp, thể hiện cảm xúc và tương tác xã hội thông qua ngôn ngữ mới. Việc phát triển năng lực này giúp người học giảm lo âu, tăng động lực, cải thiện sự tự tin và sử dụng ngoại ngữ linh hoạt hơn trong đời sống thực tế.

PGS. Karen Forbes (Đại học Cambridge, Vương quốc Anh) nhấn mạnh rằng trường học ngày nay không chỉ là nơi truyền thụ tri thức mà còn là không gian đa dạng về ngôn ngữ, văn hóa và xã hội.

Sự đa dạng này tác động sâu sắc đến bản sắc của người học, không chỉ với những người học di cư đang học ngôn ngữ của quốc gia mới, mà còn với tất cả người học ngoại ngữ ở mọi trình độ.

Theo PGS. Forbes, để nâng cao hiệu quả học tập ngoại ngữ, lớp học cần chú trọng đến việc giúp học sinh nhận diện và trân trọng kho tàng ngôn ngữ của chính mình cũng như của người khác.

Cách tiếp cận này trao quyền cho học sinh trong việc hình thành và khẳng định bản sắc đa ngôn ngữ, thay vì coi việc học ngoại ngữ chỉ đơn thuần là tiếp thu một hệ thống ngôn ngữ mới.

Ở khía cạnh này, AI có thể hỗ trợ luyện tập và cá nhân hóa việc học, nhưng không thể thay thế giáo viên trong việc dẫn dắt người học vượt qua rào cản tâm lý, nỗi sợ sai, sợ nói – những vấn đề phổ biến trong học ngoại ngữ tại Việt Nam.

Việc nhận diện khó khăn, tạo động lực cho người học thực tế vẫn đòi hỏi sự tương tác con người trong môi trường sư phạm.

PGS. Punchalee Wasanasomsithi (Viện Ngôn ngữ, Đại học Chulalongkorn, Thái Lan) chia sẻ về vai trò của giáo viên ngôn ngữ ngày nay không còn giới hạn ở việc truyền đạt kiến thức.

Theo đó, bên cạnh năng lực sư phạm, giáo viên cần có hiểu biết sâu sắc về các hình thức đánh giá ngôn ngữ để theo dõi tiến bộ của người học, xác nhận kết quả học tập và đảm bảo đạt được các mục tiêu giáo dục đề ra.

Bà cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển năng lực đánh giá cho giáo viên, đặc biệt là khả năng thiết kế bài kiểm tra phù hợp với các chuẩn năng lực.

Ở góc độ gắn giáo dục với bối cảnh công nghệ phát triển, ông Brett Blumenthal, Cố vấn học thuật cao cấp của Pearson, Hoa Kỳ cho rằng giảng dạy ngoại ngữ cần song hành với phát triển các năng lực nghề nghiệp như tư duy phản biện, sáng tạo, giao tiếp và hợp tác, nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

Những thảo luận này được nhìn nhận là có ý nghĩa thực tiễn và mở ra những nghiên cứu tiếp theo trong bối cảnh cả nước nói chung đang tích cực triển khai những phương pháp học ngôn ngữ hiệu quả, trên tinh thần đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2045”.

Hội thảo FLEC 2026 là diễn đàn học thuật do FPT tổ chức nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, chia sẻ các xu hướng mới về công nghệ và phương pháp giảng dạy ngôn ngữ.

Hội thảo năm nay có 3 báo cáo trình bày tại phiên toàn thể và 26 nghiên cứu được chấp thuận trình bày tại các phiên song song, đến từ các nhà khoa học của Vương quốc Anh, Hoa Kỳ, Ả Rập Xê Út, Thái Lan, Malaysia và Việt Nam.

Hội thảo là nỗ lực kết nối các xu hướng học thuật và công nghệ quốc tế với thực tiễn đào tạo ngoại ngữ tại Việt Nam, góp phần hỗ trợ giáo viên, học sinh và sinh viên tiếp cận những cách dạy và học phù hợp hơn với yêu cầu của kỷ nguyên số, đồng thời đáp ứng các mục tiêu dài hạn của giáo dục ngoại ngữ quốc gia.

Trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và triển khai NQ57, tập đoàn FPT đã công bố thành lập ban chỉ đạo công nghệ chiến lược, với 5 đơn vị gồm: Viện Quantum AI và Cyber Security (QACI), FPT UAV, Công nghệ Đường sắt FPT (FMT), FPT Cyber Security và DC5.