hóa đơn điện tử, AI và đa kênh trở thành điều kiện sống còn trong kinh doanh

Nhà bán hàng Việt bước vào chu kỳ mới – tăng trưởng nhường chỗ cho tuân thủ

Trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng chuẩn hóa và cạnh tranh khốc liệt, tuân thủ thuế, hóa đơn điện tử, vận hành đa kênh và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tác động trực tiếp đến khả năng tồn tại và tăng trưởng của nhà bán hàng Việt Nam. Đây là những nhận định đáng chú ý rút ra từ khảo sát thường niên do Công ty Cổ phần Công nghệ Sapo thực hiện với 15.000 nhà bán hàng trong lĩnh vực bán lẻ và dịch vụ ăn uống (FnB) trên toàn quốc.

Khảo sát được triển khai vào cuối năm 2025, thu thập ý kiến từ các mô hình kinh doanh đa dạng, bao gồm cửa hàng truyền thống, website, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và bán hàng đa kênh. Kết quả cho thấy cộng đồng nhà bán hàng đang bước vào một chu kỳ mới, trong đó mục tiêu tăng trưởng dần nhường chỗ cho yêu cầu vận hành hiệu quả, kiểm soát chi phí và tuân thủ pháp lý.

Theo khảo sát, dù 57,3% nhà bán hàng cho biết đã tiếp cận các thông tin cơ bản về thuế và hóa đơn điện tử, vẫn còn tới 42,7% chưa thực sự hiểu rõ nghĩa vụ thuế, phương pháp tính và kê khai. Nhiều nhà bán hàng phản ánh gặp khó khăn khi bổ sung các thao tác xuất hóa đơn điện tử, đồng thời lo ngại chi phí tuân thủ gia tăng trong quá trình vận hành.

Nhu cầu sử dụng hóa đơn điện tử tập trung chủ yếu ở nhóm phát hành số lượng lớn, trong đó 47,05% nhà bán hàng xuất trên 10.000 hóa đơn mỗi năm. Bên cạnh đó, nhóm mới triển khai hóa đơn điện tử với quy mô từ 1.000 đến dưới 10.000 hóa đơn/năm chiếm khoảng 45%, cho thấy xu hướng chuẩn hóa quản lý và mở rộng quy mô đang diễn ra rõ nét.

Khi lựa chọn nhà cung cấp hóa đơn điện tử, chi phí là yếu tố được ưu tiên hàng đầu (73%), tiếp theo là tính dễ sử dụng và khả năng tích hợp với phần mềm quản lý bán hàng (61,9%). Điều này phản ánh nhu cầu về các giải pháp đơn giản, dễ triển khai nhằm giảm áp lực tuân thủ cho nhà bán hàng.

Khảo sát cho thấy AI đang được nhìn nhận như công cụ hỗ trợ trực tiếp cho doanh thu, mang lại hiệu quả ngắn hạn. Các lĩnh vực được ưu tiên ứng dụng AI nhiều nhất gồm marketing và quảng cáo (59,9%), phân tích dữ liệu và báo cáo (52,0%), chăm sóc khách hàng (47,1%).

Ngược lại, các nghiệp vụ vận hành sâu hơn như tối ưu bán hàng đa kênh (24,9%) hay dự báo nhu cầu và tồn kho (24,4%) vẫn chưa nhận được nhiều sự quan tâm. Nguyên nhân chủ yếu đến từ rào cản về kiến thức và nhân sự (55,9%), chi phí đầu tư (53,3%) và việc chưa thấy hiệu quả rõ ràng (34,6%).

Điều này cho thấy AI đang ở giai đoạn “được kỳ vọng nhiều nhưng cần chứng minh giá trị thực tế”, đặc biệt đối với các mô hình kinh doanh nhỏ và vừa.

Về hiệu quả bán hàng, 44% nhà bán hàng đánh giá mạng xã hội và sàn thương mại điện tử là kênh mang lại hiệu quả cao nhất. Trong đó, sàn thương mại điện tử chiếm 28,5%, mạng xã hội chiếm 15,5%, phản ánh sự dịch chuyển mạnh mẽ của động lực tăng trưởng sang các kênh trực tuyến.

Trong kế hoạch năm 2026, mạng xã hội là kênh được ưu tiên mở rộng nhiều nhất (58,23%), tiếp theo là sàn thương mại điện tử (41,46%). Website riêng (28,8%) và cửa hàng offline (28,16%) có mức độ ưu tiên thấp hơn, cho thấy xu hướng lựa chọn các kênh linh hoạt, chi phí thấp và khả năng tạo đơn nhanh.

Kết quả khảo sát cũng phản ánh tâm lý dè dặt của cộng đồng nhà bán hàng. Có tới 47,1% có cái nhìn tiêu cực về triển vọng kinh doanh năm 2026, trong đó 28,4% dự báo suy thoái nhẹ và 19,7% cho rằng suy thoái nghiêm trọng. Chỉ 11,6% tin vào kịch bản tăng trưởng mạnh, trong khi 40,4% nhận định thị trường đi ngang hoặc tăng trưởng nhẹ.

Trong bối cảnh đó, phần lớn nhà bán hàng lựa chọn duy trì quy mô hiện tại hoặc mở rộng theo chiều sâu, tập trung tối ưu vận hành thay vì tăng trưởng nóng.

Ông Đỗ Duy Ngọc, Trưởng phòng Công nghệ thông tin Công ty Cổ phần Elmich, nhận định năm 2026, bán lẻ sẽ được dẫn dắt bởi kết nối dữ liệu giữa sản xuất – bán lẻ – hậu mãi, cùng vai trò ngày càng lớn của AI trong vận hành. Việc chuẩn hóa và tự động hóa hậu mãi sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh dài hạn cho doanh nghiệp.

Nhìn tổng thể, bức tranh bán lẻ Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn mở rộng sang sàng lọc và chuẩn hóa. Trong giai đoạn tới, khả năng vận hành đa kênh hiệu quả, kiểm soát dòng tiền, tuân thủ thuế và từng bước ứng dụng AI sẽ là nền tảng giúp nhà bán hàng trụ vững và phát triển bền vững.