Văn hóa và thói quen sử dụng công nghệ của người Việt đã và đang thay đổi nhanh chóng. Trong hơn 2 năm kể từ khi OpenAI công bố ChatGPT, hàng triệu người Việt đã nhanh chóng làm quen với việc sử dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) trong các hoạt động hằng ngày như tìm kiếm thông tin, dịch thuật, thiết kế hình ảnh, gợi ý nội dung. Theo khảo sát do Sensor Tower công bố hồi tháng 10/2025, tổng thời gian người Việt dùng ứng dụng AI trong nửa năm 2025 đạt 283 triệu giờ, hay gần 1,6 triệu giờ mỗi ngày, nhiều hơn mức trung bình thế giới.
Báo cáo từ Trung tâm Dữ liệu và Điện toán đám mây Việt Nam cho thấy có tới 93% doanh nghiệp tại Việt Nam đã ứng dụng ít nhất một công cụ AI trong các hoạt động vận hành, điển hình như giao tiếp và tiếp cận khách hàng.
Tính tới đầu năm 2026, nhóm “Bình dân học AI” trên Facebook đã có hơn 585.000 thành viên, một con số đáng mơ ước với hầu hết các cộng đồng mạng xã hội.
Các dự án khởi nghiệp có thể xây dựng đội ngũ nhỏ hơn nhưng năng suất cao hơn với AI (Hình minh họa được tạo bởi AI)
Trong khi đó, AI đã có những bước tiến “chóng mặt”, từ việc tạo nội dung văn bản, hình ảnh, video đến khả năng viết code, sáng tạo sản phẩm mới (thiết kế, nội dung, thậm chí ý tưởng kinh doanh), v.v. Các công cụ như GitHub Copilot, ChatGPT, Claude biến AI thành “cộng sự lập trình”, giúp tăng tốc phát triển sản phẩm công nghệ.
Điều này không có nghĩa là các lập trình viên hay kỹ sư phần mềm sẽ thất nghiệp, mà vai trò của họ đang dần thay đổi: từ việc “viết từng dòng code – mã nguồn” sang “quản lý và tinh chỉnh AI để tạo ra sản phẩm đúng mục tiêu”. Các dự án khởi nghiệp (startup) có thể xây dựng đội ngũ nhỏ hơn nhưng năng suất cao hơn nhờ biết kết hợp người và máy một cách thông minh.
Cái thở dài của nhà sáng lập
Raise là tên một startup của tôi và các cộng sự, được khai sinh vào năm 2021 với mục tiêu phát triển ứng dụng “Trợ lý ảo cho cha mẹ”. Sau hơn 2 năm hoạt động tích cực, tới cuối năm 2023, chúng tôi phải tạm dừng vận hành, phần lớn vì cạn tiền, phần tiếp theo là nhóm nhân sự cốt cán cạn sức trong bối cảnh rất khó khăn để tìm đồng đội đúng nghĩa “đồng cam cộng khổ” trong những năm hậu Covid-19.
Dù tự nhắc bản thân không nên nuối tiếc và dù biết mình đã học được nhiều điều từ dự án, tôi vẫn có lúc thở dài thườn thượt với những suy nghĩ “giá như”. Giá như tôi bắt đầu làm Raise vào năm 2025, việc vận hành kinh doanh, phát triển sản phẩm và xây dựng nội dung sẽ hoàn toàn khác. Khi ấy, tôi có thể đã không tốn gần như toàn bộ tiền đầu tư cho khâu phát triển sản phẩm và nội dung, mà có thể chia một nửa cho hoạt động thương mại hóa để thúc đẩy tăng trưởng, tạo nguồn tiền.
Ngẫm lại, giờ đây những ứng dụng AI đã có thể vẽ, viết, lập trình ở mức cơ bản, phù hợp với xu thế thị trường và thị hiếu người dùng. Các khâu để hoàn thiện sản phẩm Raise có thể được đẩy nhanh hơn với số lượng nhân sự ít hơn gấp 5 lần. Giá như tôi startup muộn hơn, ước mơ xây dựng “Trợ lý ảo cho cha mẹ” có lẽ đã được thực hiện trọn vẹn hơn và nguồn vốn của những người cùng đầu tư cũng được tối ưu hơn.
Startup thời kỳ mới
Sau giai đoạn làn sóng vốn rẻ ồ ạt đổ vào startup, hiện nay thị trường đã bước vào một chu kỳ hoàn toàn khác: các nhà đầu tư ngày càng khắt khe và thực tế hơn, tìm kiếm những dự án có thể giúp họ “ăn chắc mặc bền”. Startup trong bối cảnh mới buộc phải chứng minh khả năng quản trị tài chính khôn ngoan, vận hành tinh gọn và sinh lời nhanh, thay vì chỉ bán “giấc mơ tăng trưởng”.
Về mặt pháp lý, Việt Nam và nhiều quốc gia đã bắt đầu chạm tới các vấn đề liên quan đến quyền riêng tư dữ liệu (data privacy), sở hữu trí tuệ trong các sản phẩm đồng sáng tạo với AI, hay khung pháp lý cho AI (Luật Trí tuệ nhân tạo được Quốc hội ban hành cuối năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/3).
Chính phủ đã và đang ban hành các chính sách khuyến khích khởi nghiệp, đặc biệt là khởi nghiệp trong lĩnh vực khoa học – công nghệ. Thị trường Việt Nam với 100 triệu dân, tập người dùng đa dạng, chi phí vận hành thấp và văn hóa làm việc linh hoạt có đủ độ lớn cũng như các yếu tố hấp dẫn người trẻ khởi nghiệp.
Điều thú vị nhất khi khởi nghiệp với AI trong giai đoạn này không phải là AI làm được gì, mà là AI cho phép số đông làm được những điều trước đây chỉ dành cho số ít. Một nhà sáng lập có nền tảng kinh doanh giờ đây có thể tự xây dựng sản phẩm khả dụng tối thiểu (Minimum Viable Product – MVP) mà không cần phải ngồi chờ tìm một nhà đồng sáng lập với vai trò giám đốc kỹ thuật.
Một sinh viên năm ba có thể tạo ra chatbot phức tạp chỉ trong vài ngày thay vì vài tháng, nếu không muốn nói là hàng năm trời. Chi phí phát triển giảm mạnh: những gì trước đây tốn vài chục nghìn đô la Mỹ và cả một đội ngũ lập trình viên, giờ có thể thực hiện với vài trăm đô la Mỹ và một người biết viết prompt (câu lệnh) AI khéo léo.
Đối với cộng đồng startup Việt Nam, đây là cơ hội vàng để san bằng sân chơi. Không cần nguồn vốn khủng để thuê đội ngũ ngôi sao đắt đỏ, một đội ngũ tinh gọn từ 2–5 người giờ đây có thể tạo ra sản phẩm với tiềm năng cạnh tranh quốc tế. Chúng ta cũng có thể trở thành cái nôi nghiên cứu và phát triển cho các ứng dụng AI tại thị trường châu Á, nơi các ý tưởng được thử nghiệm nhanh, tinh chỉnh nhanh và mở rộng quy mô nhanh.
Quan trọng hơn, AI giải phóng nhà sáng lập khỏi “cơn khát đồng sáng lập kỹ thuật”. Trước đây, nhiều ý tưởng hay đã chết yểu vì người có tầm nhìn không tìm được người triển khai công nghệ, hoặc mối quan hệ đồng sáng lập tan vỡ vì xung đột. Giờ đây, chúng ta có thể tự mình thử nghiệm ý tưởng với người dùng thật, rồi mới quyết định có cần mở rộng đội ngũ hay không. Chu trình từ ý tưởng đến MVP được rút ngắn từ tháng xuống tuần, từ tuần xuống ngày. Điều này hoàn toàn phù hợp với văn hóa startup hiện đại, khi tốc độ thử nghiệm chi phối khả năng vượt qua sự bất định.
Từ lập trình viên đến kiến trúc sư hệ thống
Sự phát triển của các ứng dụng AI khiến vai trò của đội ngũ phát triển phần mềm thay đổi – từ người viết code thành người “dàn xếp” kiến trúc hệ thống và đảm bảo chất lượng.
Lập trình viên giỏi ngày nay là người biết giao tiếp với AI hiệu quả. Họ biết khi nào nên tin AI và khi nào không. Họ biết cách ghép các công cụ AI đơn lẻ thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Họ trở thành người huấn luyện để AI hiểu được các luồng nghiệp vụ, kết nối các mảnh ghép công nghệ và nhìn được toàn cảnh thay vì chỉ tập trung vào từng dòng code.
Tất nhiên, khi ai cũng có thể sử dụng công nghệ AI, điều tạo nên khác biệt nằm ở việc bạn hiểu người dùng như thế nào, giải quyết “nỗi đau” của khách hàng ra sao và tạo ra trải nghiệm độc đáo đến mức nào.
Khởi nghiệp chưa bao giờ là câu chuyện phủ toàn màu hồng. Rủi ro lớn nhất là phụ thuộc vào AI mà thiếu hiểu biết sâu. Khi code được tạo tự động, bạn có thực sự hiểu nó hoạt động ra sao? Khi vấn đề trong phần mềm xuất hiện hoặc cần tùy chỉnh sâu, bạn có đủ năng lực để xử lý hay không? Cần lưu ý rằng việc tinh chỉnh và phát triển dựa trên những nền tảng sẵn có chiếm phần lớn vòng đời của một sản phẩm.
Điều đáng lo ngại hơn cả là cái hồn của sản phẩm. Khi ai cũng sử dụng AI, làm thế nào để chúng ta chuyển hóa được tầm nhìn ban đầu vào sản phẩm nhằm tạo sự khác biệt so với các sản phẩm, dịch vụ cùng lĩnh vực trên thị trường? Và có lẽ câu hỏi sâu xa nhất là: liệu khả năng sáng tạo của con người có bị “thụ động hóa”? Khi AI gợi ý mọi thứ, chúng ta có còn động lực để suy nghĩ sâu và tìm ra những giải pháp độc đáo hay không? Đây là câu hỏi không có câu trả lời dễ dàng, nhưng startup cần ý thức rõ để xây dựng văn hóa học hỏi đúng đắn – sử dụng AI như một công cụ tăng cường, chứ không phải để thay thế tư duy.
Những dự án khởi nghiệp vừa tận dụng tốt AI, vừa giữ được sự sáng tạo và năng lực kỹ thuật sẽ có khả năng thành công cao hơn.
Tác giả: ThS. Haley Phan có nhiều trải nghiệm ở các vị trí quản lý cấp cao trong lĩnh vực công nghệ và giáo dục tại các tập đoàn đa quốc gia và startup. Cô là Nhà sáng lập Raise Việt Nam, giảng viên các bộ môn Entrepreneurship và Digital Marketing tại một số trường đại học quốc tế, đồng thời là Giám đốc quốc gia của tổ chức VISEMI Foundation.
Bài viết có sự tham gia ý tưởng của Thomas To. Anh Thomas To hiện là Quản lý Sản phẩm tại Axon, với nhiều năm kinh nghiệm quản lý sản phẩm và lập trình tại các startup công nghệ. Thomas đồng thời là nhà sáng lập và giảng viên của “Breaking into Product Management” – một cộng đồng đào tạo và cố vấn phát triển sản phẩm.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!
https%3A%2F%2Fdantri.com.vn%2Ftam-diem%2Fkhoi-nghiep-cung-ai-20260105074126863.htm
