Alibaba, một trong những tên tuổi định hình sự phát triển của thương mại điện tử Trung Quốc, đang trải qua làn sóng tái cơ cấu sâu sắc về chiến lược trong thời đại Trí tuệ nhân tạo. Sau quãng thời gian mắc nhiều sai lầm quản trị, tụt lại trước các đối thủ mới như Pinduoduo hay các nền tảng video, tập đoàn này giờ đây đổ dồn nguồn lực khổng lồ vào AI, hạ tầng đám mây và chip, với tham vọng không chỉ duy trì vị thế dẫn đầu mà còn vươn lên đẳng cấp toàn cầu.
Alibaba đã từng mắc sai lầm trong quá khứ. Lần vạ miệng của tỷ phú Jack Ma đã khiến số phận tập đoàn này hoá ‘ngàn cân treo sợi tóc’ khi liên tục vị giới chức soi nhòm. Theo dữ liệu được Reuters, vốn hóa thị trường của Alibaba đã có thời điểm sụt giảm hơn 70% so với đỉnh năm 2020, tương đương hàng trăm tỷ USD bị thổi bay. Cổ phiếu niêm yết tại New York liên tục lao dốc, phản ánh sự sụp đổ niềm tin của nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường pháp lý và triển vọng tăng trưởng của công ty.
Trong khi Alibaba chịu áp lực trực tiếp, Ant Group – công ty liên kết do Jack Ma sáng lập – cũng bị buộc phải tái cấu trúc toàn diện. Theo Reuters, Ant Group đã phải chuyển mình từ một nền tảng fintech linh hoạt sang mô hình công ty tài chính chịu giám sát như ngân hàng, với yêu cầu vốn cao hơn và giới hạn hoạt động.
Chỉ đến giai đoạn 2023–2024, khi Jack Ma dần tái xuất trong các hoạt động mang tính học thuật và giáo dục, cùng với việc chính quyền Trung Quốc phát tín hiệu kết thúc chiến dịch siết chặt công nghệ, Alibaba mới bắt đầu ổn định trở lại. Việc tập đoàn tái tập trung vào điện toán đám mây và AI, thay vì mở rộng ồ ạt sang các lĩnh vực nhạy cảm, được cho là động thái đúng đắn trong thời đại trí tuệ nhân tạo bùng nổ. Quý III/2025, doanh thu từ mảng điện toán và các sản phẩm AI liên quan đạt khoảng 5,6 tỷ USD – tăng 34 % so với cùng kỳ năm trước.
Theo CNBC, Alibaba đã đầu tư khoảng 100 triệu USD vào startup robot hình người X Square Robot, 60 triệu USD vào startup phát triển ứng dụng video AI PixVerse, đồng thời công bố quan hệ chiến lược với hãng Điện thoại Honor để hợp tác về AI. Từ tháng 11/2022 – thời điểm OpenAI mở ChatGPT cho công chúng – đến nay, tập đoàn này đã tham gia vào các thương vụ trị giá hơn 3,3 tỷ USD trong lĩnh vực AI, bao gồm các startup như Moonshot, MiniMax, và robotics như Limx Dynamics.
Không chỉ dừng ở việc đầu tư bên ngoài, Alibaba tiến hành cải tổ mạnh mẽ nội bộ. Công ty công bố vào tháng 2/2025 sẽ chi khoảng 380 tỷ nhân dân tệ (khoảng 52-53 tỷ USD) trong 3 năm tới cho hạ tầng điện toán đám mây và AI. Trong năm vừa qua, hơn 100 tỷ nhân dân tệ đã được dùng cho nghiên cứu và hạ tầng AI, theo nhận định của chuyên gia Wei Sun từ Counterpoint Research.
Động thái đánh dấu một sự chuyển hướng rõ nét phong cách kinh doanh của Alibaba – từ công ty nổi tiếng với “giỏ hàng mua sắm” (shopping carts) sang “siêu chip” (superchips), nghĩa là từ thương mại điện tử thuần túy sang việc kiểm soát hạ tầng AI, cloud, chip, robot – những mảng cần đầu tư vốn lớn, năng lực kỹ thuật cao và có thể tạo ra biên lợi nhuận lớn hơn trong dài hạn.
“Khoảng cách thực sự trong kỷ nguyên AI không phải là khoảng cách công nghệ, mà là khoảng cách về trí tò mò, trí tưởng tượng, khả năng sáng tạo, năng lực phán đoán và hợp tác”, Jack Ma, cựu lãnh đạo Alibaba nói.
Chiến lược AI lần này được xem như lời đáp mạnh mẽ: công ty không chỉ muốn là người chơi trong cuộc đua thương mại điện tử, mà trở thành trong những trung tâm AI, cloud, chip ở Trung Quốc và thậm chí toàn cầu. Chuyên gia từ Informal source nhận định về chip nội bộ của Alibaba: “Alibaba đã bắt đầu sử dụng chip do chính mình thiết kế để huấn luyện các mô hình AI, thay thế một phần sử dụng chip của Nvidia, trong bối cảnh hạn chế xuất khẩu chip đặt ra áp lực cho các công ty Trung Quốc phát triển công nghệ nội địa”.
Một trong những sản phẩm nổi bật là HanGuang, con chip trí tuệ nhân tạo (AI) đầu tiên do Alibaba Cloud công bố vào năm 2019 và tiếp tục được cải tiến trong các thế hệ sau. Đây là chip AI chuyên dụng được thiết kế để xử lý các tác vụ học máy và thị giác máy tính với tốc độ vượt trội, đóng vai trò như “bộ não” trong hạ tầng AI của Alibaba.
Điểm đặc biệt của HanGuang nằm ở khả năng xử lý song song khối lượng dữ liệu khổng lồ. Theo công bố của Alibaba, thế hệ HanGuang 800 có thể thực hiện tới 78.563 suy luận ảnh mỗi giây, nhanh hơn 12 lần so với các GPU thương mại cùng thời điểm. Không chỉ tốc độ, con chip này còn tiết kiệm năng lượng đáng kể, khi tiêu thụ điện năng chỉ bằng một phần mười so với GPU khi chạy các mô hình AI cỡ lớn.
HanGuang vì thế được xem là công cụ quan trọng để Alibaba giảm chi phí điện toán và nâng cao hiệu quả vận hành trong dịch vụ đám mây. Trong dài hạn, nếu các thế hệ chip tiếp theo tiếp tục đạt hiệu suất cao và chứng minh độ ổn định, Alibaba hoàn toàn có thể mở ra hướng đi mới: trở thành nhà cung cấp chip AI nội địa hàng đầu Trung Quốc, cạnh tranh với cả Nvidia và các công ty bán dẫn lớn khác.
Qwen là một ví dụ điển hình khác.
Trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu, Alibaba không chọn cách “đánh nhanh bằng chatbot”, mà âm thầm xây dựng Qwen như một nền tảng AI đa tầng, gắn chặt với điện toán đám mây và hệ sinh thái doanh nghiệp. Theo Reuters, chính cách tiếp cận này đã giúp Qwen nhanh chóng vượt ra khỏi vai trò một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), để trở thành trụ cột trong chiến lược AI dài hạn của Alibaba.
Được biết, Qwen là họ mô hình AI do Alibaba phát triển, được Alibaba Cloud công bố và triển khai từ năm 2023. Khác với nhiều sản phẩm AI hướng trực tiếp tới người tiêu dùng, Qwen được thiết kế ngay từ đầu để phục vụ nhiều kịch bản: từ chatbot hội thoại, viết mã, phân tích dữ liệu, đến tác nhân AI (AI agent) cho doanh nghiệp. Sản phẩm này được Alibaba định vị là “lớp trí tuệ” chạy trên hạ tầng đám mây, thay vì một ứng dụng độc lập.
Một trong những điểm khiến Qwen được báo chí quốc tế chú ý là chiến lược mã nguồn mở quy mô lớn. Theo SCMP, Alibaba đã công bố nhiều phiên bản Qwen dưới dạng open-source, cho phép cộng đồng lập trình viên và doanh nghiệp tải về, tinh chỉnh và triển khai theo nhu cầu riêng.
Giới phân tích cho rằng đây là bước đi mang tính chiến lược: mã nguồn mở giúp Qwen lan rộng nhanh, gia tăng mức độ sử dụng trong cộng đồng AI toàn cầu, đồng thời gián tiếp kéo nhu cầu sử dụng hạ tầng Alibaba Cloud. Với Alibaba, giá trị không chỉ nằm ở bản thân mô hình, mà ở lượng khách hàng và dữ liệu sử dụng cloud phát sinh từ hệ sinh thái Qwen.
“Chúng tôi tin rằng trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành động lực tăng trưởng lớn nhất trong tương lai. Alibaba đang đầu tư dài hạn vào AI và điện toán đám mây, coi đây là hạ tầng cốt lõi cho thế hệ ứng dụng tiếp theo”, Joe Tsai, Chủ tịch Alibaba Group, nói.
Mới đây nhất, Alibaba đã chi mạnh 3 tỷ nhân dân tệ (431 triệu USD) để thu hút người dùng đến với ứng dụng AI Qwen trong dịp Tết Nguyên đán. Kế hoạch chi tiêu sẽ bắt đầu vào ngày 6 tháng 2, với các chương trình khuyến mãi bao gồm các ưu đãi cho ăn uống, giải khát, giải trí và các hoạt động giải trí, với lời hứa “phát liên tục các phong bao lì xì lớn” như một phần của chiến dịch.
Động thái quyết liệt này diễn ra sau các thông báo từ Tencent và Baidu, khi các công ty này cam kết lần lượt 1 tỷ nhân dân tệ và 500 triệu nhân dân tệ cho các chương trình khuyến mãi chatbot AI tương tự trong dịp lễ.
Dĩ nhiên, chiến lược với quy mô “khủng” như vậy tồn tại không ít rủi ro. Một mặt, đầu tư hạ tầng AI và cloud đòi hỏi chi phí vốn lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài. Máy chủ, trung tâm dữ liệu, chip chuyên dụng, yêu cầu điện năng, làm mát, bảo vệ an ninh mạng và cả vấn đề quy định xuất khẩu công nghệ. Alibaba từng phải hủy bỏ kế hoạch niêm yết đơn vị đám mây vào tháng 11/2023 vì lo ngại về kiểm soát xuất khẩu chip AI từ Mỹ sang Trung Quốc, điều cho thấy bên ngoài đầu tư còn phải đối mặt với rào cản chính trị và luật pháp.
Mặt khác, mặc dù chi tiêu lớn, nhà đầu tư đôi khi lo ngại rằng lợi nhuận ngắn hạn sẽ bị ảnh hưởng nếu chi phí đầu tư vượt quá tốc độ chuyển đổi của doanh thu từ các sản phẩm AI. Việc chi phí vốn quá cao cũng có thể làm giảm biên lợi nhuận nếu Alibaba không quản lý tốt việc tối ưu hóa chi phí vận hành trung tâm dữ liệu, năng lượng, nhân lực, hiệu suất sử dụng.
Tuy nhiên, xét cho cùng, một lợi thế lớn mà Alibaba đang tận dụng là lượng dữ liệu khổng lồ mà họ đã tích lũy được trong nhiều năm từ thương mại điện tử, từ người dùng, từ các dịch vụ kỹ thuật số đi kèm và hạ tầng đám mây đang phát triển nhanh chóng. Điều này giúp Alibaba có một nền tảng dữ liệu và năng lực tính toán để xây dựng/huấn luyện mô hình AI, phát triển sản phẩm sáng tạo hơn, từ AI tạo nội dung cho video, hình ảnh, đến những ứng dụng thương mại thông minh cho khách hàng và doanh nghiệp. Việc hợp tác với startup video AI như PixVerse, với humanoid robotics như X Square Robot,… cho thấy Alibaba không chỉ muốn mua lại startup mà nhăm nhe xây dựng cả một hệ sinh thái AI bao phủ.
“Những khoản đầu tư vào AI của chúng tôi đã bắt đầu mang lại kết quả cụ thể. Chúng tôi đang nhìn thấy một con đường ngày càng rõ ràng để AI thúc đẩy sự tăng trưởng mạnh mẽ của Alibaba”, Eddie Wu, CEO Alibaba Group, phát biểu với các nhà phân tích.
Con đường từ thương mại điện tử sang một tập đoàn AI toàn diện cho thấy tham vọng lớn của Alibaba, nhưng đòi hỏi tính kỷ luật cao trong đầu tư, ưu tiên đúng các dự án có khả năng tạo ra lợi nhuận cao, đồng thời kiểm soát rủi ro tài chính và chính trị nhằm tạo ra một đế chế 1 nghìn tỷ USD trong tương lai. Chỉ cần sai một bước, chi phí tổn thất có thể rất lớn.
Theo:
CNBC, SCMP, Reuters
https%3A%2F%2Fcafef.vn%2Ftu-gio-hang-quoc-dan-den-vua-ai-man-dat-cuoc-50-ty-usd-cua-alibaba-vao-mot-cuoc-cach-mang-song-con-om-mong-se-xay-duoc-che-1000-ty-usd-188260219191711735.chn
