Nvidia H200 giúp Trung Quốc như ‘hổ mọc thêm cánh’ hay chỉ là chip AI hạng hai?

Thoạt nhìn, đây có vẻ là một thỏa hiệp kỹ thuật: Mỹ cho phép xuất khẩu chip mạnh thứ hai của Nvidia, trong khi vẫn giữ lại thế hệ tiên tiến nhất hiện có là Blackwell. Song dưới góc nhìn chiến lược, câu hỏi lớn không nằm ở việc H200 có mạnh bằng Blackwell hay không mà là liệu quyết định này có giúp Trung Quốc “hổ mọc thêm cánh” trong cuộc đua AI và tạo ra rủi ro dài hạn cho lợi thế công nghệ của Mỹ hay không?

Một số quan chức chính quyền Trump cho rằng H200 chỉ là chip đời cũ của Nvidia nên việc cho Trung Quốc tiếp cận sẽ không làm thay đổi cán cân quyền lực. David Sacks, quan chức phụ trách AI của Nhà Trắng, lập luận rằng việc xuất khẩu H200 sang Trung Quốc sẽ khiến các đối thủ Trung Quốc nản lòng trong việc dốc toàn lực để bắt kịp những thiết kế chip tiên tiến nhất của Nvidia và tiếp tục phụ thuộc công nghệ Mỹ.

Ngược lại, các nghị sĩ Mỹ có quan điểm cứng rắn về Trung Quốc cảnh báo rằng trong lĩnh vực AI, số lượng chip và khả năng ghép hàng chục nghìn chip lại thành các cụm lớn đôi khi quan trọng không kém việc sở hữu chip tiên tiến nhất. Theo họ, việc các công ty Trung Quốc mua được hàng trăm nghìn chip Nvidia H200 có thể làm suy yếu lợi thế chiến lược của Mỹ nhanh hơn nhiều so với những gì chính quyền Trump dự tính.

Nvidia H200 không phải mạnh nhất nhưng có thể tạo ra “kho vũ khí” đáng gờm

Về mặt kỹ thuật, H200 thuộc kiến trúc Hopper, được Nvidia phát hành trước Blackwell. Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Tiến bộ, chip Blackwell (B200, GB200) nhanh hơn khoảng 1,5 lần so với H200 trong huấn luyện mô hình AI và nhanh gấp 5 lần khi thực hiện các tác vụ suy luận.

Chính quyền Trump dựa vào khoảng cách thế hệ này để lập luận rằng H200 không còn là công nghệ đỉnh cao, nên việc cho phép xuất khẩu sang Trung Quốc có thể chấp nhận được.

Tuy nhiên, cách nhìn này bỏ qua một thực tế quan trọng của ngành AI hiện đại: Hiệu năng trên từng chip không phải là yếu tố duy nhất quyết định năng lực điện toán. Trong thực tế, các phòng thí nghiệm và tập đoàn công nghệ cạnh tranh bằng cách xây dựng những cụm chip AI hay GPU (bộ xử lý đồ họa) khổng lồ, kết nối hàng chục nghìn hoặc hàng trăm nghìn chip lại với nhau, tối ưu phần mềm, thuật toán và hạ tầng điện – làm mát.

Theo Reuters, chỉ riêng ByteDance, Alibaba và Tencent đã được phê duyệt để mua hơn 400.000 Nvidia H200, trong khi tổng nhu cầu từ các công ty Trung Quốc được ước tính lên tới hàng triệu chip này với giá khoảng 27.000 USD mỗi đơn vị. Với quy mô này, ngay cả khi H200 kém Blackwell về hiệu năng, tổng năng lực điện toán mà các công ty Trung Quốc có thể đạt được vẫn đủ để huấn luyện các mô hình AI hàng đầu vài năm tới.

Nói cách khác, H200 có thể không phải “thanh gươm sắc nhất”, nhưng với số lượng đủ lớn thì vẫn là “kho vũ khí” đáng gờm.

DeepSeek gây sốc với chi phí huấn luyện mô hình AI

DeepSeek là nhân tố khiến câu chuyện trở nên nhạy cảm hơn. Công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc này từng gây chấn động toàn cầu đầu năm 2025 khi tung ra các mô hình suy luận nguồn mở như R1 có hiệu năng ngang các sản phẩm của Mỹ như của OpenAI, Google và Anthropic nhưng được huấn luyện với chi phí thấp hơn rất nhiều.

Hồi tháng 9.2025, DeepSeek gây sốc khi tiết lộ R1 có chi phí huấn luyện chỉ 294.000 USD và sử dụng 512 Nvidia H800. Đây không phải là loại chip AI hàng đầu của Nvidia, ban đầu được phát triển như một sản phẩm giảm hiệu năng để vượt qua các hạn chế từ chính quyền Biden với mục đích bán cho Trung Quốc, song sau đó bị Mỹ cấm bán. DeepSeek đã chứng minh một điều quan trọng: Trung Quốc đã học cách làm nhiều hơn với phần cứng yếu hơn.

Đây chính là nỗi lo của nhiều chuyên gia Mỹ. Nếu DeepSeek đã đạt được hiệu quả cao với mô hình AI với chip bị hạn chế hiệu năng như H800, việc cho các công ty Trung Quốc tiếp cận chip mạnh hơn rất nhiều như H200 có thể tạo ra cú nhảy vọt kép.

Theo Reuters, một nghị sĩ Mỹ đã cáo buộc Nvidia giúp DeepSeek hoàn thiện các mô hình AI mà sau đó được quân đội Trung Quốc sử dụng. Điều này phản ánh lo ngại ở Washington rằng AI thương mại có thể nhanh chóng bị sử dụng cho mục đích quân sự, làm mờ ranh giới giữa dân sự và quốc phòng.

Lập luận của chính quyền Trump: Giữ lợi thế bằng thế hệ chip tiếp theo

Phía ủng hộ việc cho phép Nvidia bán H200 sang Trung Quốc lập luận rằng Mỹ vẫn nắm trong tay những con át chủ bài quan trọng hơn. Blackwell hiện là tiêu chuẩn vàng cho huấn luyện AI tiên tiến và thế hệ tiếp theo Rubin được quảng bá là còn mạnh hơn nữa. Theo Jensen Huang (Giám đốc điều hành Nvidia), Rubin có hiệu năng xử lý AI cao gấp 5 lần so với Blackwell khi vận hành chatbot và các ứng dụng AI khác.

Theo cách nhìn này, Mỹ có thể duy trì khoảng cách bằng cách liên tục đi trước một hoặc hai thế hệ chip AI, trong khi cho phép Trung Quốc tiếp cận công nghệ cũ hơn để đổi lấy lợi ích kinh tế và ảnh hưởng thương mại.

Lập luận này có logic nhất định. Trong nhiều ngành công nghệ, việc giữ khoảng cách thế hệ đã đủ để duy trì lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, AI có một đặc thù: Khoảng cách thế hệ chip có thể được bù đắp bằng quy mô, dữ liệu và thuật toán. Nếu triển khai hàng trăm nghìn H200 trong các trung tâm dữ liệu khổng lồ, Trung Quốc có thể thu hẹp đáng kể khoảng cách thực tế so với Mỹ trong năng lực huấn luyện mô hình AI, ngay cả khi không có Blackwell.

Theo Tess deBlanc-Knowles – cựu cố vấn chính sách cấp cao tại Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ của Nhà Trắng, lĩnh vực mà Mỹ duy trì ưu thế vượt trội chính là sức mạnh điện toán tổng thể. Tính đến giữa năm 2025, thị phần sức mạnh điện toán AI toàn cầu của Mỹ đạt 74%, trong khi Trung Quốc chỉ đạt 14%. Sức mạnh điện toán tổng thể rất quan trọng để đào tạo các mô hình tiên tiến mới, hỗ trợ việc sử dụng rộng rãi AI và các ứng dụng mới của công nghệ này, cũng như khám phá các kiến ​​trúc và con đường mới hướng tới các hệ thống mạnh mẽ hơn. Phần lớn sức mạnh điện toán được OpenAI và các công ty AI khác sử dụng để nghiên cứu.

Việc cho phép các công ty Trung Quốc mua chip H200 sẽ làm suy giảm đáng kể lợi thế này. Họ có thể sẽ theo đuổi chiến lược quy mô, kết nối các chip H200 thành các cụm có thể cạnh tranh về hiệu năng với Blackwell, dù với giá thành cao hơn. Đây là chiến lược đã được áp dụng rộng rãi ở Trung Quốc để tối đa hóa hiệu năng của các chip sản xuất trong nước, có hiệu năng kém hơn H200. Với quyền tiếp cận H200, các công ty Trung Quốc sẽ có vị thế để huấn luyện mô hình AI hàng đầu tiếp theo và cung cấp dịch vụ điện toán đám mây vượt ra ngoài biên giới. Điều này sẽ khiến họ cạnh tranh với các đối thủ Mỹ để giành thị phần quốc tế và làm suy yếu nghiêm trọng mục tiêu của chính quyền Trump trong việc thiết lập nền tảng công nghệ AI Mỹ làm tiêu chuẩn toàn cầu.

Ước tính về việc năng lực sản xuất chip nội địa của Trung Quốc tụt hậu so với Mỹ từ 5 chip đến 15 năm. Hiện tại, Trung Quốc không thể sản xuất với quy mô đủ để đáp ứng nhu cầu trong nước. Ví dụ, chính quyền Trump ước tính rằng Huawei chỉ có thể sản xuất 200.000 chip Ascent AI trong năm 2025, bằng 1-2% sản lượng ước tính của Mỹ. Việc tiếp cận chip H200 có thể thu hẹp khoảng cách này, cho phép các công ty AI của Trung Quốc cạnh tranh toàn cầu cho đến khi năng lực sản xuất trong nước đạt mức gần tương đương. Đến lúc đó, họ gần như chắc chắn sẽ chuyển hướng khỏi Nvidia.

Không những thế, Elon Musk từng cho rằng Trung Quốc nắm lợi thế mang tính quyết định trong cuộc đua AI nhờ khả năng mở rộng sản xuất điện. Tỷ phú giàu nhất thế giới ước tính rằng đến năm 2026, Trung Quốc có thể đạt mức sản lượng điện gấp khoảng ba lần của Mỹ, qua đó đủ khả năng cung cấp năng lượng cho các trung tâm dữ liệu AI vốn tiêu thụ điện rất lớn.

Rủi ro an ninh cho Mỹ

Từ góc độ an ninh quốc gia Mỹ, lo ngại lớn nhất không chỉ là Trung Quốc có thêm năng lực AI thương mại, mà là khả năng các công nghệ này được sử dụng cho mục đích quân sự, giám sát và tác chiến. Các hệ thống AI hiện đại có thể được áp dụng trong phân tích tình báo, mô phỏng chiến thuật, điều khiển hệ thống tự động và vũ khí thông minh.

Một số nghị sĩ Mỹ tin rằng việc bán H200 có thể làm suy yếu mục tiêu kiềm chế năng lực AI chiến lược của Trung Quốc. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt, AI không còn chỉ là công nghệ mà là yếu tố cấu thành sức mạnh quốc gia.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc cũng có những toan tính riêng khi yêu cầu các công ty được mua Nvidia 200 phải mua kèm một tỷ lệ nhất định chip nội địa để vừa tận dụng công nghệ Mỹ vừa thúc đẩy ngành bán dẫn trong nước. Đây là chiến lược “vừa dùng, vừa thay thế”: Tận dụng H200 trong ngắn hạn, đồng thời tăng tốc phát triển chip nội địa để giảm phụ thuộc trong dài hạn.

“Hổ mọc thêm cánh” nhưng chưa phải cánh hoàn hảo

Vậy rốt cuộc, việc các công ty Trung Quốc được mua số lượng lớn Nvidia H200 có phải là “hổ mọc thêm cánh”? Câu trả lời là có, nhưng là đôi cánh chưa hoàn hảo.

Nvidia H200 không đưa Trung Quốc lên ngang hàng với Mỹ về chip tiên tiến nhất, vì Blackwell và Rubin sắp trình làng vẫn tạo ra khoảng cách rõ rệt. Thế nhưng, H200 đủ mạnh để giúp Trung Quốc tăng tốc huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn, rút ngắn chu kỳ phát triển AI, thu hẹp khoảng cách với các đối thủ Mỹ trong nhiều ứng dụng thương mại và nghiên cứu, tăng năng lực AI có thể lưỡng dụng cho cả dân sự lẫn quân sự.

Trong ngắn hạn, Mỹ vẫn giữ lợi thế nhờ thế hệ chip AI Nvidia mới nhất. Song trong trung và dài hạn, nếu Trung Quốc tích lũy đủ H200, kết hợp với tiến bộ thuật toán và chip nội địa, khoảng cách này có thể bị bào mòn nhanh hơn dự kiến.

Thắng lợi chiến thuật hay rủi ro chiến lược?

Việc bán H200 sang Trung Quốc có thể mang lại lợi ích kinh tế ngắn hạn cho Nvidia lẫn chính phủ Mỹ (thu về doanh thu 25%), giúp nước này duy trì ảnh hưởng thương mại trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Song về mặt chiến lược, đây là một canh bạc: Đánh đổi một phần lợi thế công nghệ hiện tại để nhận lấy lợi ích kinh tế và hy vọng rằng khoảng cách thế hệ sẽ đủ để bảo vệ vị thế dẫn đầu.

Trong cuộc đua AI, lịch sử cho thấy khoảng cách công nghệ hiếm khi là vĩnh viễn. Với các công ty Trung Quốc, khi quy mô, dữ liệu và thuật toán được tối ưu, chip AI “hạng hai” của Nvidia hôm nay có thể trở thành nền tảng cho những bước nhảy vọt ngày mai.

“Hổ” hiện tại chưa có “đôi cánh” mạnh nhất, nhưng có thể đủ để bay cao hơn nhiều so với những gì chính quyền Trump nghĩ.