Trào lưu công ty một người: Cách người Trung Quốc khởi nghiệp bằng AI

Chỉ trong vòng 5 tháng, một thanh niên 29 tuổi tên Zhang San đã tung ra thị trường hơn 120 ứng dụng di động. Nổi bật trong số đó là ứng dụng theo dõi lượng nước tiêu thụ dành riêng cho các khu vực khô hạn tại Tây Ban Nha.

Điều đáng kinh ngạc là anh không hề thuê bất kỳ lập trình viên hay nhân viên marketing nào. Toàn bộ “đế chế” nhỏ này được vận hành trơn tru nhờ một dây chuyền các trợ lý Trí tuệ nhân tạo (AI agent).

Câu chuyện của Zhang San đang là minh chứng rõ nét nhất cho làn sóng mới đang bùng nổ tại nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới: Doanh nghiệp một người.

Đội ngũ “nhân viên ảo” mẫn cán

Theo Business Insider, mô hình “công ty một người” (OPC) đang trở thành một thế lực thực sự trên thị trường thương mại toàn cầu. Chủ tịch nền tảng thương mại điện tử Alibaba.com, ông Kuo Zhang, tiết lộ một con số gây chú ý lớn. Hiện có khoảng 30-40% khách hàng trên nền tảng này là các doanh nhân độc lập. Họ hoàn toàn không tuyển dụng nhân sự theo cách truyền thống.

Thay vào đó, họ giao phó các khâu vận hành phức tạp cho AI. Từ việc đăng sản phẩm lên đa nền tảng, quản lý tài khoản mạng xã hội cho đến xử lý khiếu nại của khách hàng.

Theo ông Zhang, những công việc này vốn đơn giản với các tập đoàn lớn nhưng lại là gánh nặng với doanh nghiệp nhỏ. Giờ đây, AI agent đang giải quyết triệt để bài toán đó. “Thay vì thay thế con người, AI thực chất trở thành ‘nhân viên’ của doanh nhân độc lập,” ông Zhang nhận định.

Để đón đầu xu hướng, Alibaba đã tung ra công cụ Accio Work dành riêng cho nhóm doanh nghiệp nhỏ. Trợ lý AI này hỗ trợ toàn diện từ marketing, logistics đến tuân thủ thuế. Chỉ tính đến cuối năm 2024, Accio Work đã thu hút khoảng 10 triệu người dùng hoạt động mỗi tháng.

Theo The Straits Times, động lực lớn nhất đứng sau sự bùng nổ này là các công cụ AI mã nguồn mở, đặc biệt là OpenClaw. Nền tảng này phổ biến đến mức giới công nghệ Trung Quốc gọi vui việc sử dụng nó là trào lưu “nuôi tôm hùm”, dựa theo logo của ứng dụng.

Một “cơn sốt đào vàng” thực sự đang diễn ra. Hàng loạt dịch vụ độc đáo đã ra đời từ các đại lý giao dịch chứng khoán tự động cho đến dịch vụ mai mối hẹn hò.

Cuộc đua “trải thảm đỏ” từ chính quyền

Sự trỗi dậy của mô hình OPC không chỉ thuần túy là sự tiến bộ của công nghệ. Theo The Straits Times, đây còn là lời giải mang tính chiến lược cho bài toán việc làm đang ngày càng căng thẳng.

Năm 2026, thị trường lao động Trung Quốc dự kiến đón kỷ lục 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp. Áp lực tạo ra việc làm mới là vô cùng lớn. Khảo sát của Viện Nghiên cứu Tencent chỉ ra rằng 40% người lao động lo sợ bị công nghệ thay thế.

Thay vì để người dân hoang mang, giới chức Trung Quốc quyết định biến AI thành đòn bẩy khởi nghiệp.

Chính phủ đặt mục tiêu nâng giá trị gia tăng từ kinh tế số lên mức 12,5% GDP vào năm 2030. Tại các kỳ họp quốc hội cấp cao đầu năm 2026, chủ đề hỗ trợ doanh nghiệp một người đã trở thành tâm điểm. Các đại biểu liên tục kêu gọi cung cấp dữ liệu công, trợ cấp công cụ AI và xây dựng hệ thống chấm điểm tín dụng riêng cho nhóm này.

Theo Rest of World, cả bộ máy hành chính đang được huy động để trợ cấp cho làn sóng OPC. Chuyên gia kinh tế số Lin Zhang nhận định, Trung Quốc giống như một Thung lũng Silicon khổng lồ. Khác với Mỹ nơi dòng vốn đầu tư mạo hiểm dẫn dắt thị trường, Trung Quốc sử dụng chính sách nhà nước để huy động toàn dân tham gia.

Cuộc đua thu hút các nhà sáng lập độc lập diễn ra khốc liệt giữa các địa phương. Tại trung tâm công nghệ Tô Châu, chính quyền cam kết xây dựng 30 cộng đồng OPC và ươm mầm 1.000 doanh nghiệp vào năm 2028. Quận Phố Đông của Thượng Hải mạnh tay hỗ trợ chi phí điện toán lên tới 300.000 nhân dân tệ (khoảng 44.000 USD).

Thậm chí, quận Long Cương tại Thâm Quyến còn đề xuất đầu tư vốn cổ phần lên tới 10 triệu nhân dân tệ cho các dự án đột phá. Sức nóng lan tỏa đến mức, gần 1.000 người đã xếp hàng trước văn phòng Tencent ở Thâm Quyến chỉ để được cài đặt OpenClaw miễn phí.

Một điểm sáng tạo trong chính sách là việc tận dụng tài sản nhàn rỗi. Theo Rest of World, chính quyền các địa phương đang biến hàng loạt tòa nhà văn phòng bỏ trống và các trung tâm dữ liệu dư thừa công suất thành không gian ươm mầm startup.

Ông Duke Wang, người vận hành một vườn ươm tại Hàng Châu, cho biết cơ sở của ông đang hỗ trợ 6 startup phát triển các thiết bị thông minh. Họ không chỉ được miễn phí văn phòng mà còn được kết nối trực tiếp với khách hàng và nhà cung cấp.

Không phải “liều thuốc vạn năng”

Bất chấp dòng vốn ồ ạt và sự hậu thuẫn mạnh mẽ, con đường khởi nghiệp một người vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo Business Insider, việc ứng dụng các AI agent vẫn vấp phải rào cản về bảo mật và hiệu quả đầu tư.

Nhiều người dùng đã chi hàng trăm USD để mua token nhưng không thu lại kết quả như kỳ vọng và đành từ bỏ. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp thương mại điện tử vẫn phải đối mặt với thách thức lớn từ môi trường thuế quan liên tục biến động trên toàn cầu.

Giới chuyên gia cũng liên tục đưa ra cảnh báo thực tế. Theo The Straits Times, chuyên gia kinh tế lao động Liu Erduo từ Đại học Nhân dân Bắc Kinh khẳng định OPC không phải là giải pháp toàn diện.

Mô hình này đòi hỏi người khởi nghiệp phải có kỹ năng công nghệ nhất định và nhãn quan thị trường nhạy bén. Giới đầu tư cũng nhận định phần lớn các startup mini này sẽ khó phát triển thành những doanh nghiệp bền vững.

Dù vậy, sức hút của mô hình này vẫn không hề giảm sút. Nó mang lại một “phao cứu sinh” cho những người lao động đang chênh vênh giữa làn sóng sa thải của ngành công nghệ. Theo Rest of World, nhiều nhân sự kỳ cựu đã quyết định đặt cược tương lai vào AI.

Ông Ma Ruipeng, 41 tuổi, là một ví dụ điển hình. Rời bỏ công việc lập trình sau 20 năm gắn bó, ông tự giam mình trong căn hộ ở Bắc Kinh để khởi nghiệp. Với 3 chiếc máy tính và dàn trợ lý AI, ông đang nỗ lực phát triển một phần mềm tự động tạo ứng dụng di động. Ông thậm chí đã cài đặt OpenClaw và đặt tên cho trợ lý ảo của mình là “Big House” – biểu tượng cho mục tiêu đổi đời của ông.

Dù chưa có doanh thu và phải sống dựa vào tiền tiết kiệm, niềm tin của cựu lập trình viên này vẫn rất vững vàng. Giữa bối cảnh công nghệ định hình lại mọi quy luật kinh tế, những doanh nhân độc lập này đang tự viết lại số phận của chính mình. Đúng như lời tâm sự đầy kiên định của ông Ma Ruipeng: “Chỉ cần tôi làm việc cùng AI, tôi sẽ không bị nó thay thế”.