Ngày 3.1.2026, sau khi thông tin về việc Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và phu nhân Cilia Flores bị lực lượng Mỹ bắt giữ được công bố, mạng xã hội lập tức phản xạ theo bản năng lan truyền. Bất kỳ nội dung nào tạo cảm giác “đang có biến” đều nhanh chóng được đẩy lên đầu dòng, không phân biệt thật hay giả. Theo ghi nhận của WIRED, chỉ trong vài phút, TikTok, Instagram và X đã ngập các bài đăng gán nhãn sai, từ video cũ bị gọi là cảnh tấn công thủ đô Caracas đến ảnh và video do AI tạo, tự nhận đang ghi lại khoảnh khắc bắt giữ.
Dây chuyền tái chế: clip cũ thay áo mới
Trong “kho” nhiễu loạn ấy, loại nội dung lan nhanh nhất lại là thứ rẻ tiền nhất: video cũ. Nhiều tài khoản chỉ cần lấy lại các clip từng xuất hiện trước đó, rồi gắn nhãn thành cảnh Caracas “đang nổ”, “đặc nhiệm Mỹ đột kích” hay “người dân Venezuela xuống đường”. Người xem lướt nhanh hiếm khi dừng lại để hỏi câu cơ bản nhất: đoạn clip này xuất hiện lần đầu khi nào, ở đâu và do ai quay.
Với kiểu nội dung này, người chia sẻ không cần dựng bối cảnh phức tạp. Chỉ cần đặt lại tiêu đề, thêm vài chữ “breaking”, một đoạn phim vô danh lập tức được trao vai nhân chứng hiện trường.
Ảnh giả, dấu vân tay số và những giới hạn của kiểm chứng bằng chatbot
Tinh vi hơn là lớp nhiễu đến từ ảnh do AI tạo. Những bức ảnh này được dàn dựng theo phong cách ảnh báo chí, với ánh sáng, bố cục và biểu cảm rất giống ảnh thời sự, chỉ khác ở điểm cốt lõi: chúng không gắn với bất kỳ khoảnh khắc có thật nào.
Một số ảnh lan truyền mạnh cho thấy dấu hiệu được tạo hoặc chỉnh sửa bằng công cụ AI có nhúng watermark. Tuy nhiên, ngay cả khi công cụ AI nhận diện được ảnh giả, rủi ro vẫn chưa dừng lại. Chatbot có thể xác định đúng thật giả nhưng lại gán sai bối cảnh, dẫn người xem sang một sự kiện khác, một chuỗi suy diễn khác, trong khi vẫn tạo cảm giác “đã kiểm chứng”.
Bài học ở đây khá chua chát: công cụ xác thực dựa trên AI có thể giúp lọc thật giả nhanh hơn con người, nhưng không bảo đảm đúng bối cảnh. Và trong các sự kiện nóng, chính bối cảnh mới là thứ quyết định người đọc hiểu điều gì.
Từ ảnh sang video: AI không cần bịa, chỉ cần mô phỏng
Khi ảnh đã đủ giống thật, bước tiếp theo gần như tự động là thổi ảnh thành video. Chỉ cần thêm chuyển động, rung lắc, tiếng ồn và nhịp cắt, một khung hình tĩnh lập tức trở thành “clip hiện trường”. Video AI mô phỏng khiến tốc độ lan truyền tăng vọt, bởi về mặt tâm lý, video luôn tạo cảm giác đáng tin hơn ảnh.
Đây là điểm khiến tin giả thời AI nguy hiểm hơn trước. Trước đây, người làm giả phải dựng cả một câu chuyện. Giờ đây, chỉ cần tạo được một khung hình đủ giống thật, phần còn lại là khâu mô phỏng, thứ mà AI làm rất nhanh, rất rẻ và rất hợp gu thuật toán.
Video áp giải và khoảng trống “cảnh bắt”
Song song với dòng nhiễu, một lớp hình ảnh khác cũng xuất hiện trong dòng tin chính thống: các khung hình cho thấy ông Maduro bị còng tay và được áp giải trong khu vực cơ quan thực thi pháp luật tại New York. Tuy nhiên, đây là hình ảnh sau khi đã đưa sang Mỹ, không phải video ghi lại trực tiếp cảnh đột kích bắt giữ tại Venezuela.
Chính khoảng trống này trở thành mồi cho tin giả. Khi người xem chỉ thấy “đoạn cuối” mà không có “đoạn đầu”, mạng xã hội sẽ tự động lấp đầy bằng clip cũ, ảnh AI, video AI và các caption khẳng định chắc nịch, khiến đường biên giữa tin tường thuật và tin dàn dựng bị xóa nhòa.
Mạng xã hội Việt Nam: tin giả đi bằng caption và ảnh chụp màn hình
Tại Việt Nam, tin giả về vụ việc không chỉ lan từ nội dung gốc, mà lan mạnh nhất qua lớp trung gian. Đó là các fanpage tổng hợp, kênh video ngắn chuyên tin nóng và các nhóm cộng đồng, nơi nội dung được chia sẻ lại bằng ảnh chụp màn hình kèm một dòng kết luận ngắn gọn.
Đáng chú ý, nhiều trang và nhóm đã tràn ngập các hình ảnh và clip dàn dựng mô tả “cảnh Tổng thống Venezuela bị còng tay”, “bị áp giải qua hành lang”, thậm chí “bị đưa lên máy bay”, kèm chú thích khẳng định như thể đây là hình ảnh do phía Mỹ công bố. Không ít nội dung thuộc dạng cắt ghép, tái sử dụng từ nguồn cũ hoặc tạo bằng AI, nhưng khi đi qua lớp caption khẳng định, nó biến thành một “bằng chứng” dễ tiêu thụ và dễ chia sẻ, đẩy tình trạng nhiễu loạn thông tin lên cao.
Khi thông tin đã bị “đóng gói” theo cách này, người xem không còn thấy nguồn, không còn mốc thời gian, không còn toàn bộ bối cảnh. Thứ ở lại chủ yếu là cảm xúc: hả hê, phẫn nộ hoặc hoang mang. Lớp trung gian này không cần bịa ra câu chuyện mới. Họ chỉ cần đặt lại tiêu đề, cắt bớt phần gây nghi ngờ và thêm một câu dẫn khẳng định.
Trong môi trường ưu tiên tốc độ, caption trở thành người kể chuyện chính, còn video chỉ đóng vai trò minh họa. Khi caption đã dẫn dắt, niềm tin hình thành bằng cảm giác trước khi lý trí kịp can thiệp.
Tỉnh táo trước dòng thông tin lan truyền
Sự kiện bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro cho thấy một thực tế rõ ràng: việc dựng nội dung giống thật ngày càng rẻ và nhanh, trong khi khâu phát tán gần như tự động. Trong cấu trúc ấy, nhiễu luôn có lợi thế vì tối ưu cho tương tác, còn sự thật đòi hỏi thứ hiếm hơn nhiều là thời gian và kỷ luật.
Nếu người dùng tiếp tục chia sẻ theo phản xạ, nếu nền tảng vẫn thưởng cho nội dung gây sốc và nếu kiểm chứng vẫn bị coi là việc của ai đó khác, những trận lụt thông tin kiểu này sẽ còn lặp lại. Chỉ khác tên nhân vật, đổi địa điểm và nâng cấp công cụ dựng. Cách duy nhất để không bị dắt vẫn rất cũ, nhưng ngày càng đắt: chậm lại một nhịp, truy nguồn, đối chiếu bối cảnh và tự đặt nghi vấn trước khi bấm chia sẻ.
Với các sự kiện nóng, cần phân biệt rõ giữa video áp giải sau khi đã đưa sang Mỹ và video ghi lại trực tiếp cảnh đột kích bắt giữ tại hiện trường. Hai loại hình ảnh này khác nhau về bản chất và giá trị thông tin. Trên thực tế, clip cũ bị gắn bối cảnh mới vẫn là dạng nhiễu phổ biến nhất, bởi chỉ cần thay tiêu đề và chú thích, một video từng xuất hiện từ trước có thể lập tức trở thành “hiện trường mới”.
Bên cạnh đó, ảnh và video do AI dựng ngày càng tinh vi, tạo cảm giác rất giống nội dung báo chí. Các công cụ nhận diện như watermark hay dấu vân tay số chỉ giúp phát hiện một phần, không phải lúc nào cũng xác định chắc chắn. Chatbot và công cụ AI kiểm chứng vì vậy chỉ nên xem là bước tham khảo ban đầu, không thể thay thế việc đối chiếu nguồn và bối cảnh.
Trong môi trường thuật toán ưu tiên tốc độ và cảm xúc, nội dung được chia sẻ lại dưới dạng ảnh chụp màn hình kèm caption khẳng định thường tiềm ẩn rủi ro cao. Dừng lại một nhịp để truy nguồn, kiểm tra mốc thời gian và đặt lại câu hỏi trước khi chia sẻ vẫn là cách hiệu quả nhất để người dùng không bị cuốn vào dòng thông tin nhiễu.
https%3A%2F%2F1thegioi.vn%2Fvideo-ai-anh-gia-chiem-mang-xa-hoi-sau-khi-ong-marudo-bi-my-bat-243254.html
