Trao kỷ vật của nhà văn Sơn Tùng cho Bảo tàng Báo chí Việt Nam

Sáng 30/1/2026, Bảo tàng Báo chí Việt Nam trang trọng tổ chức khai mạc trưng bày chuyên đề “Từ trang nhất đến trang sử – Xuân đất nước, Đảng soi đường” và lễ tiếp nhận nhiều hiện vật báo chí quý do gia đình nhà báo – nhà văn – Anh hùng lao động Sơn Tùng (1928-2021) trao tặng.

Theo đó, “Sổ tay ghi chép tại chiến trường miền Nam” của nhà báo Sơn Tùng thời gian ông phụ trách báo Thanh niên Giải phóng ở căn cứ Trung ương Cục miền Nam (tỉnh Tây Ninh) đã được gia đình trân trọng gửi vào Bảo tàng Báo chí Việt Nam.

Phát biểu tại lễ trao hiện vật, đại diện gia đình nhà văn chia sẻ: “Phương danh nhà văn Sơn Tùng – tác giả tiểu thuyết Búp sen xanh (Nxb Kim Đồng, 1982) – viết về tuổi thơ Bác Hồ được đông đảo bạn đọc trong nước và bạn bè thế giới biết đến. Nhưng có một nhà báo Sơn Tùng thì còn ít người hay”.

Người phụ trách báo Thanh niên giải phóng

Năm 1967, đang là phóng viên báo Tiền phong, nhà báo Sơn Tùng xung phong đi B – vào miền Nam chiến đấu. Nói xung phong vì ông thuộc diện không phải vào Nam. Em trai ông là Bùi Sơn Thanh vừa hy sinh tại chiến trường Khe Sanh – Quảng Trị tháng 2/1967.

Ngày 26/4/1967, tại trụ sở báo Tiền phong (15 Hồ Xuân Hương – Hà Nội) ông xuất phát lên đường với vai trò Phó Trưởng đoàn kiêm phụ trách khối Báo chí (trong 5 khối) của đoàn cán bộ Trung ương Đoàn chi viện cho Trung ương Cục miền Nam. Hành trình kéo dài hơn nửa năm, vượt Trường Sơn theo đường 559, đến tháng 11/1967, đoàn vào đến căn cứ Trung ương Cục miền Nam. Tại đây, nhà báo Sơn Tùng phụ trách củng cố và phát triển tờ Thanh niên Giải phóng.

Bàn chân đã đi khắp nẻo đường miền Bắc giờ đây lại đi đến mọi nẻo miền Nam. Cũng từ đây, bút danh Sơn Tùng đổi thành Sơn Phong, anh em cơ quan gọi thân thiết là Sáu Phong. Ông được những người con của miền Nam yêu quý như GS Lê Thiết – Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Giải phóng miền Nam, bà Bùi Thị Mè – Thứ trưởng Bộ Lao động Chính phủ cách mạng lâm thời cộng hòa miền Nam Việt Nam, nhạc sĩ Hồ Bông…

Thời gian làm báo Thanh niên Giải phóng gần 5 năm (từ 11/1967 đến khi bị thương 15/4/1971 và trở ra Bắc năm 1972) là thực tế để Nhà báo Sơn Tùng cho ra đời tập truyện ngắn “Bên khung cửa sổ” (Nxb Lao động, 1974), tập truyện “Nhớ nguồn” (Nxb Phụ nữ, 1975), tập truyện ký “Kỷ niệm tháng năm” (Nxb Quân đội nhân dân, 1975); cùng với đó là tiểu thuyết “Lõm” (bản thảo hoàn thiện từ 1976 nhưng đến 1994 mới được ra mắt); tiểu thuyết “Vườn nắng” (Nxb Thanh niên, 1997).

Phát biểu tại lễ trao tặng hiện vật, gia đình Anh hùng lao động – nhà văn – nhà báo Sơn Tùng đề nghị khi viết về thương tật của ông, các cơ quan báo chí không nên sáng tác rằng ông chỉ còn có 3 ngón tay, có tờ báo viết ông bị đạn Mỹ bắn cụt mất 2 ngón tay, lại có tờ báo hư cấu ông bị đạn bắn vào đầu…

Gia đình cho biết: “Thực tế, ông bị 14 mảnh đạn M79 găm vào cơ thể gây thương tật: mất 81% sức khỏe, được xếp thương binh hạng 1/4; cánh tay phải bị đứt dây thần kinh trụ, bàn tay bị co quắp, 3 mảnh đạn găm vào não, trở thành “bạn đời” đi với ông trọn vẹn nửa thế kỷ tới ngày xuống suối vàng”.

Phát hiện ra các gương điển hình

Cơ quan báo chí đầu tiên Nhà báo Sơn Tùng làm việc đó là báo Nông nghiệp Việt Nam – nay là báo Nông nghiệp & Môi trường trong các năm 1961-1962.

Thời gian này, ông đã viết về các gương điển hình như Anh hùng Lao động Lê Trạm – Chủ nhiệm HTX đánh cá Quang Phú, xã Lộc Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình; Đoàn Quang Sũng – kỹ sư nuôi cá thôn Quan, xã Bình Xuyên, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương; Phạm Thị Bình – nữ thuyền trưởng vững tay chèo ở xã Nghi Hải, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An; Chiến sĩ thi đua Nguyễn Văn Nghiên cưỡi sóng ra khơi trói cọp biển ở Nghệ An;…

Từ năm 1963, nhà báo Sơn Tùng chuyển công tác sang báo Tiền phong – cơ quan ngôn luận của Trung ương Đoàn. Từ đây, bàn chân của ông gần như in dấu trên mọi nẻo đường miền Bắc XHCN: từ đỉnh Lũng Cú, đến mũi Trà Cổ, từ nông trường Tam Đảo đến tuyến lửa Vĩnh Linh…

Phóng viên Sơn Tùng luôn là người phát hiện ra các gương điển hình tiên tiến của cá nhân cũng như tập thể. Về tập thể có Hợp tác xã Lỗ Khê – Đông Anh – Hà Nội (1964) điển hình về thực hành tiết kiệm chống lãng phí; nhóm Bảy cùng tại làng Xuân Cầu (1965) điển hình về nữ thanh niên lao động… Về cá nhân có gương Hoa Xuân Tứ ở Hưng Nguyên – Nghệ An cụt cả 2 tay do tai nạn lao động mà vẫn tự chủ mọi việc trong sinh hoạt hàng ngày. (Gương Hoa Xuân Tứ sau này cũng chính là động lực để Nhà báo Sơn Tùng sau khi bị thương tật do mảnh đạn M79 tự lực vượt qua hoàn cảnh “tàn mà không phế”). Qua bài viết của Nhà báo Sơn Tùng, gương điển hình Hoa Xuân Tứ ngày ấy được mời ra Hà Nội dự Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn miền Bắc (1967).

Cùng ngày, Bảo tàng Báo chí Việt Nam còn tiếp nhận hiện vật của gia đình nhà báo Dương Kỳ Anh (1948-2025) – người sáng lập cuộc thi Hoa hậu Việt Nam và nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà báo Đinh Quang Thành – nguyên phóng viên Thông tấn xã Việt Nam với bộ ảnh “Địch phá, ta cứ đi” cùng những kỷ vật gắn liền với hành trình tác nghiệp tại các tuyến lửa phía Bắc và chiến trường miền Nam.