TP.HCM ứng dụng AI và chuyển đổi số trong cấp nước như thế nào?

Để tìm lời giải về khả năng cung ứng nước sạch và các giải pháp công nghệ đột phá, phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi nhanh với ông Bùi Thanh Giang – Tổng giám đốc Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO).

– Phóng viên: Tình hình triều cường, nhất là xâm nhập mặn mùa khô 2026 dự báo sẽ rất căng thẳng do biến đổi khí hậu. Việc này sẽ ảnh hưởng đến độ mặn của nước sông Sài Gòn, sông Đồng Nai (nguồn cung nước chủ yếu cho TP.HCM), khu vực thuộc Bình Dương, Vũng Tàu cũ. Ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước cũng như việc cấp nước cho hàng chục triệu dân, hoạt động sản xuất kinh doanh của TP.HCM (mới) như thế nào?

– Ông Bùi Thanh Giang: Tác động của Biến đổi khí hậu (BĐKH) đến nguồn nước ngày càng phức tạp. Hạn hán vào mùa khô thường làm suy giảm dòng chảy, kết hợp triều cường dẫn đến nguy cơ xâm nhập mặn xảy ra trên hệ thống sông Sài Gòn và sông Đồng Nai – nguồn cung cấp nước sinh hoạt chủ yếu cho TP.HCM (đặc biệt trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 3). Các năm trước, đã có một số thời điểm độ mặn tại các vị trí khai thác nước thô trên sông Đồng Nai, sông Sài Gòn vượt quy chuẩn (250 mg/L) gây gián đoạn khai thác nước thô của các nhà máy, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và cung cấp nước sạch cho Thành phố.

Mùa khô năm 2026, theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, hiện tượng ENSO duy trì trạng thái La Nina và có xu hướng chuyển sang trung tính, khiến các yếu tố khí tượng, thủy văn diễn biến khó lường. Lượng mưa trong các tháng đầu năm 2026 dự báo thấp hơn so với trung bình nhiều năm, có thể dẫn đến xâm nhập mặn trên sông Đồng Nai, sông Sài Gòn. Do đó, sẽ có những tác động bất lợi đến hoạt động khai thác và sản xuất nước sạch của các nhà máy nước.

Tuy nhiên, mức độ khô hạn được dự báo không nghiêm trọng như các năm cao điểm trước đây và các hồ đầu nguồn (Trị An, Dầu Tiếng) đã chủ động tích nước đảm bảo cao trình vận hành.

– Phóng viên: Ngành cấp nước TP.HCM có những giải pháp căn cơ và đột phá gì để đảm bảo cung cấp nước sạch an toàn, ổn định cho người dân và sản xuất kinh doanh?

Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn luôn chủ động triển khai các giải pháp để ứng phó với nguy cơ xâm nhập mặn, thiếu nước trong mùa khô, đặc biệt là những năm dự báo có tác động của hiện tượng thời tiết cực đoan để đảm bảo cấp nước an toàn, liên tục cho Thành phố.

Luôn chủ động theo dõi dự báo khí tượng thủy văn, theo dõi chặt chẽ biến động nguồn nước, giám sát trực tuyến chất lượng nước (đặc biệt là chỉ tiêu độ mặn trong mùa khô) để cảnh báo sớm và kịp thời xử lý.

Phối hợp chặt chẽ với các đơn vị quản lý hồ đầu nguồn (Nhà máy Thủy điện Trị An, Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi Miền Nam) để thông báo, đề nghị phối hợp vận hành xả nước đẩy mặn theo quy chế vận hành liên hồ chứa.

Tăng cường công tác bảo trì, bảo dưỡng tại các nhà máy nước, đảm bảo khả năng vận hành an toàn, có thể linh hoạt điều chỉnh chế độ vận hành phù hợp với diễn biến nguồn nước và vận hành hỗ trợ giữa các nhà máy khi cần thiết.

Tổng Công ty đã đầu tư xây dựng các bể chứa tại các nhà máy (như bể chứa dung tích 100.000 m³ tại Nhà máy nước Thủ Đức, 02 bể chứa 80.000 m³ tại Nhà máy nước Tân Hiệp) giúp nâng cao năng lực dự trữ nước sạch để điều phối cấp nước khi có sự cố xâm nhập mặn.

Tổng Công ty cũng chủ động xây dựng các kịch bản, phương án điều phối vận hành mạng lưới cấp nước phù hợp trong trường hợp xảy ra xâm nhập mặn, ô nhiễm ảnh hưởng đến việc cung cấp nước.

Chủ động điều tiết công suất các nhà máy và điều tiết mạng lưới truyền tải để đảm bảo cấp nước cho từng khu vực.

Sẵn sàng các phương án cấp nước khẩn cấp, cấp nước tạm thời như: cấp nước bằng xe bồn, túi nước khẩn cấp, cấp nước từ các trạm giếng lẻ…

Giám sát chặt chẽ diễn biến trên mạng lưới cấp nước thông qua Trung tâm Vận hành Hệ thống Cấp nước của Tổng Công ty và các Trung tâm vận hành mạng lưới của các đơn vị phân phối, từ đó có các phương án điều tiết cấp nước phù hợp và hỗ trợ khách hàng kịp thời.
Về lâu dài, Tổng Công ty đã đề xuất Thành phố tiếp tục bổ sung quy hoạch và triển khai các giải pháp chiến lược ứng phó với biến đổi khí hậu, đảm bảo an ninh nguồn nước, an toàn cấp nước như: xây dựng các hồ trữ nước thô, xây dựng các bể chứa và trạm bơm phân phối trên mạng lưới… để nâng cao năng lực dự phòng và điều phối cấp nước hiệu quả.

– Phóng viên: Việc áp dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, AI, dữ liệu… được ngành cấp nước TP.HCM triển khai ra sao? Có những cải tiến gì đặc biệt để phục vụ người dân tốt hơn, cũng như giảm tỉ lệ thất thoát nước? Hiện tỉ lệ thất thoát nước sạch của TP.HCM là bao nhiêu %?

– Ông Bùi Thanh Giang: Trong thời gian qua, Tổng Công ty chú trọng ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số nhằm đảm bảo cấp nước an toàn, liên tục cũng như nâng cao chất lượng dịch vụ cấp nước.

Trong hoạt động sản xuất và cung cấp nước: Tổng Công ty đã ứng dụng các công nghệ xử lý nước tiên tiến cho các nhà máy để nâng cao chất lượng nước sạch; Đã và đang triển khai các dự án đầu tư hiện đại hóa hệ thống quản lý vận hành (SCADA) cho các nhà máy (giám sát theo thời gian thực, vận hành liên động, tự động, ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu và đề xuất vận hành tối ưu)… Qua đó giúp phát hiện và xử lý sự cố kịp thời, vận hành ổn định, tối ưu hóa sản xuất và chi phí. Thành lập Trung tâm vận hành hệ thống cấp nước (SWOC) với hạ tầng và công nghệ hiện đại, có năng lực giám sát tổng thể hệ thống cấp nước theo thời gian thực, phân tích dữ liệu, dự báo và lập các phương án điều phối vận hành mạng lưới hiệu quả. Triển khai chuyển đổi số, đầu tư hạ tầng CNTT hiện đại, xây dựng Trung tâm Dữ liệu đạt tiêu chuẩn quốc tế giúp thu thập và quản lý tập trung dữ liệu cấp nước… Bước đầu triển khai ứng dụng AI vào các quy trình nghiệp vụ giúp nâng cao năng lực quản trị, quản lý vận hành theo hướng hiện đại, hướng tới mô hình quản lý cấp nước thông minh.

Về giảm thất thoát nước: Nhờ ứng dụng các công nghệ tiên tiến và giải pháp phù hợp theo chuẩn mực quốc tế, Tổng Công ty đã đạt được những kết quả tích cực, tỷ lệ thất thoát nước trong những năm qua giảm nhanh hơn so với lộ trình kế hoạch và chỉ tiêu của Thành phố giao (cuối năm 2025 tỷ lệ thất thoát nước là 12,51%).

Tổng Công ty đặc biệt chú trọng chuyển đổi số và ứng dụng AI trong lĩnh vực dịch vụ khách hàng: đã triển khai hệ thống quản lý quan hệ khách hàng (CRM), ứng dụng chăm sóc khách hàng, cung cấp các tiện ích trực tuyến thuận tiện và nhanh chóng cho khách hàng (như tra cứu hóa đơn, đăng ký gắn mới đồng hồ nước, thanh toán không dùng tiền mặt, ký hợp đồng điện tử…), qua đó giúp nâng cao chất lượng dịch vụ, phục vụ nhu cầu của người dân tốt hơn.

– Xin trân trọng cám ơn ông!