Các tòa soạn đã ứng dụng AI nhưng hầu hết lại chưa xây dựng nguyên tắc tránh rủi ro và chiến lược tăng doanh số từ công nghệ này.
95% phóng viên, biên tập viên sử dụng AI.
Tại một hội thảo do UNESCO tổ chức mới đây, bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao, Du lịch) nhận định Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tác động lớn đến ngành báo chí Việt Nam, thể hiện ở mức độ chấp nhận sử dụng cao.
Bà trích dẫn một khảo sát 240 phóng viên, biên tập viên, cho thấy, hơn 95% đã sử dụng AI ở các mức độ khác nhau trong công việc. Cụ thể, gần 31% cho biết sử dụng dùng thường xuyên, 22% sử dụng không thường xuyên, 29% sử dụng khi cần và 13% đang thử nghiệm. Khảo sát do Viện Báo chí – Truyền thông (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) công bố hồi tháng 6/2025.
Bà còn dẫn ra một khảo sát khác với hơn 30 tòa soạn do Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) thực hiện hồi tháng 1/2025, theo đó khoảng 64–65% các tòa soạn đã ứng dụng hoặc lên kế hoạch ứng dụng AI trong năm 2024, tăng gấp đôi so với tỷ lệ khảo sát của năm trước đó.
Bà Thảo phân tích, so với các nước đang phát triển trong khu vực, tốc độ ứng dụng AI trong báo chí Việt Nam như vậy là tương đối nhanh, nhưng phần lớn còn ở cấp độ cá nhân và theo kiểu tự phát hơn là ở cấp độ tổ chức và có tính chiến lược. Các toà soạn Việt Nam chủ yếu dùng AI để hỗ trợ sản xuất nội dung. Trong khi đó, trên thế giới, khoảng 75% các tòa soạn dùng AI không chỉ để sản xuất nội dung, mà còn để phân phối nội dung và nâng cao thu nhập.
Khoảng trống quản lý
Các khảo sát toàn cầu cho thấy AI đang được sử dụng ngày càng rộng rãi trong viết lách, từ content marketing, tác giả văn chương, đến báo chí và sáng tạo nội dung. Giai đoạn 2024–2025, khoảng 45–90% người làm nghề viết đã dùng AI để hỗ trợ lên ý tưởng, viết và chỉnh sửa, theo các cuộc khảo sát của Siege Media, BookBub*. Việc sử dụng AI trong sản xuất nội dung đang là xu hướng khó lòng cưỡng lại.
Tuy nhiên, “Sự khác biệt giữa việc dùng AI ở Việt Nam và các nước phát triển không nằm ở việc dùng AI hay không, mà ở mức độ chuẩn hóa quy trình, khả năng kiểm soát rủi ro và đưa AI trở thành chiến lược dài hạn”, bà Thảo nói. Điều này đồng nghĩa với việc các tòa soạn sẽ cần suy nghĩ về các khoản đầu tư lâu dài cho nhân lực và công nghệ, cũng như xây dựng lại các quy trình nội bộ để đảm bảo AI được tích hợp vào hệ thống một cách hiệu quả và có trách nhiệm.
Khảo sát của IPS hé lộ phần nào thực trạng mà bà Thảo đề cập: phần lớn các tòa soạn hiện đang tận dụng các công cụ AI miễn phí hoặc chi một khoản rất nhỏ (dưới 3 triệu đồng/tháng) cho việc sử dụng AI của toàn bộ nhân sự.
Và mặc dù đa số các tòa soạn thể hiện sự thận trọng trước những rủi ro mà trí tuệ nhân tạo có thể đem lại cho hoạt động báo chí, hơn 60% thừa nhận “chưa biết đến” hoặc “chưa áp dụng” bộ nguyên tắc đạo đức nào liên quan đến việc sử dụng AI trong vận hành và sản xuất tin tức.
Bên cạnh đó, gần 45% tòa soạn cho biết họ chưa ban hành hướng dẫn nội bộ dành cho phóng viên, biên tập viên về cách sử dụng AI trong quy trình nghiệp vụ hằng ngày – từ tìm kiếm thông tin, xử lý dữ liệu, viết nháp, cho tới biên tập và xuất bản nội dung.
IPS đánh giá rằng đa số các tòa soạn Việt Nam hiện nay “không có chính sách chung, không có quy định về quản lý rủi ro” đối với AI.
Nếu không sớm thiết lập khung quản trị AI, niềm tin của công chúng đối với báo chí có thể bị bào mòn, trong bối cảnh độc giả ngày càng nhạy cảm với câu hỏi: Ai thực sự đứng sau thông tin tôi đang đọc – con người hay thuật toán?
Theo kinh nghiệm thế giới, khoảng trống quản lý này có thể làm gia tăng nguy cơ sai lệch thông tin, do các mô hình ngôn ngữ có thể “bịa” dữ kiện, trích dẫn nguồn không tồn tại hoặc tái sản xuất thiên kiến có sẵn trong dữ liệu huấn luyện. Ranh giới giữa hỗ trợ nghiệp vụ và thay thế tư duy biên tập cũng trở nên mờ nhạt, làm suy yếu vai trò kiểm chứng – vốn là nền tảng của báo chí.
Ngoài ra, việc thiếu quy định rõ ràng còn đặt các tòa soạn trước rủi ro pháp lý và đạo đức, liên quan đến bản quyền, quyền riêng tư dữ liệu, cũng như trách nhiệm giải trình khi nội dung do AI hỗ trợ gây ra hệ quả tiêu cực.
Về dài hạn, nếu không sớm thiết lập khung quản trị AI, niềm tin của công chúng đối với báo chí có thể bị bào mòn, trong bối cảnh độc giả ngày càng nhạy cảm với câu hỏi: Ai thực sự đứng sau thông tin tôi đang đọc – con người hay thuật toán?
Lệch trọng tâm ứng dụng
Dẫn chứng cho việc các tòa soạn mới giới hạn ứng dụng AI trong sản xuất nội dung, ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện IPS, liệt kê chi tiết các tác vụ AI được sử dụng nhiều nhất: gợi ý chỉnh sửa tiêu đề, tổng hợp thông tin, biên tập kiểm tra, tạo hình ảnh đồ họa, phân tích dữ liệu, viết nháp, dịch thuật.
Theo ông, trọng tâm ứng dụng AI này rất khác với tòa soạn ở các nước phát triển, vốn tập trung vào bài toán kinh doanh tổng thể.
Để minh họa, ông dẫn ra trường hợp tờ The Globe and Mail ở Canada, nơi AI đang thay đổi cách thức vận hành của cả tòa soạn.
The Globe and Mail sử dụng một hệ thống để thu thập dữ liệu hành vi người đọc. Sau đó, một AI, tên gọi Sophi Score, sẽ đánh giá chính xác giá trị từng bài viết dựa trên các yếu tố như số người đăng ký, mức độ tương tác và doanh thu mang lại, thay vì chỉ quan tâm đến lượt nhấp chuột. Sophi Score tự động sàng lọc và ưu tiên những bài phù hợp nhất với từng nhóm độc giả dựa trên thói quen đọc, giúp tờ báo linh hoạt điều chỉnh việc mở hay khóa bài viết (paywalls).
Kết quả, sau một thời gian vận hành AI, các bài báo do Sophi lựa chọn đặt paywall giúp The Globe and Mail tạo ra tổng doanh thu cao gấp 10 lần trung bình. Tỷ lệ chuyển đổi từ dùng thử sang đăng ký thuê bao tăng 51% và độ trung thành của độc giả tăng 53%.
Sự khác biệt về trọng tâm ứng dụng AI của báo chí Việt Nam với thế giới có thể liên quan đến mô hình kinh doanh của các tòa soạn, ông Nguyễn Quang Đồng lý giải. Ở Việt Nam, độc giả đọc miễn phí và doanh thu chính của các tòa soạn đến từ quảng cáo. Trong khi, các tòa báo trên thế giới kiếm tiền chủ yếu từ độc giả thuê bao đọc trả phí.
Nhưng dù khác biệt về mô hình, ông vẫn cho rằng, “các cơ quan báo chí trong nước đang ‘đặt’ sai trọng tâm về ứng dụng AI”. Theo đó, AI nên được dùng rộng hơn vào các hoạt động quản lý, vận hành của tòa soạn, trở thành công cụ ra quyết định chứ không chỉ đơn thuần trợ lý sản xuất nội dung.
| Quy tắc sử dụng AI ở một số tòa soạn lớn Trong ba năm trở lại đây, nhiều tòa soạn lớn đã nhanh chóng công bố những quy tắc về sử dụng AI riêng, nhưng nhìn chung đều khẳng định “AI không và sẽ không thể thay thế công việc của người làm báo”. The Guardian của Anh thừa nhận các công cụ AI tạo sinh rất thú vị nhưng hiện không đáng tin cậy, vì vậy đặt ra ba nguyên tắc dùng AI. Thứ nhất, mọi ứng dụng AI phải phục vụ lợi ích của độc giả, luôn có con người giám sát khâu biên tập. Thứ hai, AI chỉ được dùng khi thực sự giúp nâng cao chất lượng báo chí và giảm bớt các công việc không cần thiết. Thứ ba, tôn trọng quyền của người sáng tạo, nghĩa là việc đưa dữ liệu của tòa soạn vào các công cụ AI không đồng nghĩa với việc từ bỏ bất kỳ quyền nào đối với nội dung gốc của họ. Hãng thông tấn AP của Mỹ cho biết sẽ quản lý rất chặt việc sử dụng các công cụ AI. Nhân viên AP có thể thử nghiệm ChatGPT, nhưng chỉ ở mức thận trọng và không được dùng AI để tạo nội dung đăng báo. Hãng yêu cầu nhân viên không nhập thông tin mật hoặc nhạy cảm vào các công cụ AI. Mọi nội dung do AI tạo ra đều chỉ được xem là tài liệu tham khảo ban đầu, chưa được kiểm chứng. Khi cân nhắc sử dụng bất kỳ thông tin nào để xuất bản, phóng viên AP bắt buộc phải tự kiểm tra, xác minh, đồng thời áp dụng phán đoán biên tập và các tiêu chuẩn về nguồn tin của AP. |
Tài liệu tham khảo:
Tài liệu kỹ thuật của Hội thảo “Đạo đức trong trí tuệ nhân tạo: Lĩnh vực báo chí và truyền thông về biến đổi khí hậu” do UNESCO tổ chức ngày 7/1/2026 tại Hà Nội.
Người làm báo sử dụng trí tuệ nhân tạo nhiều nhất cho phân tích dữ liệu, Báo tin tức, xuất bản 14/06/2025, truy cập ngày 10/01/2026 tại https://baotintuc.vn/xa-hoi/nguoi-lam-bao-su-dung-tri-tue-nhan-tao-nhieu-nhat-cho-phan-tich-du-lieu-20250614082415748.htm
Tổng hợp thống kê của Siege Media, https://www.siegemedia.com/strategy/ai-writing-statistics; và BookBub https://insights.bookbub.com/how-authors-are-thinking-about-ai-survey/
(Visited 11 times, 7 visits today)
https%3A%2F%2Ftiasang.com.vn%2Fkhoa-hoc-cong-nghe%2Fkhi-ai-do-bo-vao-toa-soan-viet%2F
