Sử dụng AI an toàn và hiệu quả

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, trí tuệ nhân tạo (AI) đã không còn là khái niệm xa lạ mà trở thành động lực then chốt thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, đi kèm với những lợi ích đột phá là những rủi ro tiềm ẩn về an ninh mạng, đạo đức và bảo mật dữ liệu cá nhân. Việc làm thế nào để khai thác AI một cách an toàn và hiệu quả đã trở thành một bài toán cấp thiết.

Thạc sĩ Ngô Hữu Thống – Viện trưởng Viện Nghiên cứu ứng dụng và phát triển nhân lực AiOV, Chủ tịch Công ty TNHH Giải pháp số DIGISO cho rằng, sử dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là một xu hướng mà đã trở thành một kỹ năng thiết yếu. Nhưng khi một thuật toán đưa ra quyết định sai lầm, dù là trong chẩn đoán y khoa, phê duyệt tín dụng hay tuyển dụng, chúng ta không thể đổ lỗi cho “máy tính”. Cần có sự minh bạch trong quá trình sử dụng AI, từ việc xác định phạm vi sử dụng đến các công cụ, tài liệu được phép sử dụng.

“Ở góc độ là những nhà cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho người dùng chẳng hạn, thì hoàn toàn có thể ứng dụng AI để giao tiếp với khách hàng. Nhưng khách hàng phải có quyền được biết là họ đang nói chuyện với người hay là đang giao tiếp với trợ lý AI của công ty. Một doanh nghiệp, một bệnh viện có thể đưa ra một trợ lý AI về tư vấn sức khỏe cho bệnh nhân chẳng hạn, nhưng bệnh nhân vẫn phải biết được là tôi đang nói chuyện với AI của bệnh viện hay là đang nói chuyện trực tiếp với bác sĩ. Ngay bây giờ AI đã rất là mượt mà trong chuyện giao tiếp, nó vẫn có thể tái tạo lại cả những cảm xúc của người tư vấn. Cho nên nếu chúng ta không minh bạch câu chuyện đó thì rất dễ đẩy đối tượng thụ hưởng vào tình trạng là tin tưởng vào kết quả mà AI cung cấp. Lúc đó là chúng ta phải chịu trách nhiệm. Đó là yếu tố đạo đức trong quá trình sử dụng AI.” – Thạc sĩ Ngô Hữu Thống nói.

Sử dụng AI hiệu quả không đơn thuần là việc phó mặc công việc cho máy tính thực hiện. Một người sử dụng AI thông minh là người biết đặt dấu hỏi trước mọi kết quả mà nó đưa ra. Ông Ngô Thế Anh – Phó phòng Khoa học công nghệ – Đối ngoại, Trường Đại học Giao thông Vận tải, chia sẻ: “Gần đây khi dùng ChatGPT tôi tôi khuyến cáo mọi người là ChatGPT bây giờ nó lừa mình ghê lắm. Cái mà chúng ta đưa ra cho nó rồi bảo nó thực hiện thì thực ra chúng ta đã phải là chuyên gia mới thẩm định được câu trả lời của nó.”

Một vấn đề đang gây nhiều tranh cãi hiện nay là sự lệ thuộc vào trí tuệ nhân tạo trong giáo dục. Nếu một học sinh dùng AI để viết toàn bộ bài luận, thì không chỉ vi phạm đạo đức học thuật mà còn đang tự tước đi khả năng diễn đạt và suy nghĩ độc lập. 

Ông Bung Trần – Chủ nhiệm Cộng đồng giáo viên số Google, nhấn mạnh: “Cần cho học sinh hiểu là AI không có ma thuật, nó không biết suy nghĩ, nó không có tình cảm. Nó đơn giản là phân rã dữ liệu, trừu tượng hóa hoặc cuối cùng tạo ra một thuật toán. Google là nơi đầu tiên trên thế giới xây dựng ra một nền tảng AI dành riêng cho giáo dục, để khi chúng ta sử dụng Gemini, sử dụng AI trong giáo dục bằng tài khoản giáo dục, thì khi chúng ta hỏi một câu hỏi, nó không trả lời theo dạng cho ngay ra câu trả lời hoàn chỉnh, mà nó sẽ giúp học sinh đi từng bước để khám phá và tìm kiếm tri thức trong quá trình đó.”

Ông Đỗ Trần Bình Minh – Đại diện Google for Education tại Việt Nam, chia sẻ góc nhìn về “AI có trách nhiệm trong giáo dục”: “Rất may là hiện giờ ở góc độ Cục Nhà giáo và Bộ Giáo dục, các thầy cô cũng nhận biết tầm quan trọng của vấn đề này. Sắp tới Google Education khi đóng góp về chương trình đào tạo cho Cục Nhà giáo cũng sẽ đưa phần về trách nhiệm an toàn vào, để giáo viên góp phần đưa thông điệp sử dụng AI đúng trách nhiệm trong hướng dẫn học sinh. Và thứ hai là các ứng dụng AI họ phân loại độ tuổi rất kỹ, ví dụ như ChatGPT dưới 18 tuổi không được sử dụng. Cho nên chúng ta cũng để ý chuyện đó, tự bản thân trang bị cho mình ý thức về an toàn và trách nhiệm khi sử dụng các công cụ.”

Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Trí tuệ Nhân tạo (AI) vào cuối năm 2025, đưa Việt Nam vào nhóm những quốc gia đầu tiên trên thế giới có luật chuyên biệt về trí tuệ nhân tạo. Văn bản pháp lý chỉ là điều kiện cần, điều kiện đủ nằm ở ý thức của người sử dụng. AI cho ra kết quả nhưng chỉ con người mới biến kết quả đó thành giá trị. Hãy để AI làm những việc khó, nhưng phải giữ lại cho mình quyền được suy nghĩ và quyết định dựa trên những hệ giá trị nhân bản.