Nhà lãnh đạo kỳ cựu, người cầm quyền với bàn tay cứng rắn suốt gần bốn thập kỷ, không có người thừa kế được chính thức công bố. Thay vào đó, một cơ quan gồm 88 giáo sĩ cấp cao được bầu chọn – gọi là Hội đồng Chuyên gia – sẽ quyết định ai sẽ trở thành lãnh tụ tiếp theo.
Kể từ khi Cộng hòa Hồi giáo được thành lập năm 1979, cơ quan này mới chỉ thực hiện nhiệm vụ lựa chọn lãnh tụ tối cao một lần duy nhất: khi Ali Khamenei được chọn gấp rút sau khi Ruhollah Khomeini qua đời cách đây hơn ba thập kỷ.
Giới cầm quyền chắc chắn muốn hành động nhanh chóng nhằm thể hiện sự ổn định của đất nước. Các thành viên Hội đồng Chuyên gia được cho là sẽ sớm nhóm họp để cân nhắc các ứng viên tiềm năng trước khi công bố người kế nhiệm.
Tuy nhiên, chưa rõ họ có thể mạo hiểm tổ chức một cuộc họp hay không, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chiến dịch không kích chung Mỹ–Israel nhằm vào chế độ Tehran sẽ tiếp tục trong những ngày tới.
Theo hiến pháp, lãnh tụ mới phải là nam giới, là giáo sĩ có năng lực chính trị, uy tín đạo đức và trung thành với Cộng hòa Hồi giáo. Hội đồng có thể diễn giải các tiêu chuẩn này theo hướng loại trừ những giáo sĩ cải cách – những người ủng hộ tự do xã hội lớn hơn và tăng cường hội nhập với thế giới bên ngoài.
Dưới đây là một số nhân vật được giới chuyên gia và nhà phân tích đánh giá là có thể trở thành ứng viên.
Mojtaba Khamenei, 56 tuổi
Mojtaba Khamenei – con trai thứ hai của lãnh tụ tối cao được cho là có ảnh hưởng đáng kể phía sau hậu trường và có mối liên hệ chặt chẽ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), lực lượng quân sự quyền lực nhất Iran, cùng với lực lượng bán quân sự Basij.
Tuy nhiên, việc cha truyền con nối không được hoan nghênh trong giới giáo sĩ Hồi giáo dòng Shiite, đặc biệt tại một nước Iran cách mạng được hình thành sau khi lật đổ chế độ quân chủ từng bị chỉ trích gay gắt. Một trở ngại khác là Mojtaba không phải giáo sĩ cấp cao và không nắm giữ vị trí chính thức nào trong bộ máy quyền lực. Ông đã bị Mỹ trừng phạt vào năm 2019.
Alireza Arafi, 67 tuổi
Alireza Arafi là một giáo sĩ có tên tuổi trong hệ thống tôn giáo và từng đảm nhiệm nhiều vị trí trong các cơ quan nhà nước. Ông cũng được xem là người thân cận với Giáo chủ Khamenei.
Hiện ông giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng Chuyên gia và từng là thành viên Hội đồng Giám hộ – cơ quan có quyền thẩm định ứng viên bầu cử và xem xét các đạo luật do quốc hội thông qua. Ông đồng thời đứng đầu hệ thống chủng viện của Iran.
Theo Alex Vatanka thuộc Viện Trung Đông, việc Khamenei bổ nhiệm Arafi vào các vị trí cấp cao và nhạy cảm cho thấy ông “rất tin tưởng vào năng lực điều hành hành chính” của Arafi. Tuy vậy, Arafi không được xem là nhân vật có sức nặng chính trị lớn và cũng không có mối liên hệ chặt chẽ với giới an ninh.
Ông được cho là thành thạo công nghệ, nói lưu loát tiếng Ảrập và tiếng Anh, đồng thời đã xuất bản 24 cuốn sách và bài viết.
Mohammad Mehdi Mirbagheri, 60 tuổi
Mirbagheri là một giáo sĩ theo đường lối cứng rắn và là thành viên Hội đồng Chuyên gia, đại diện cho phe bảo thủ nhất trong giới tăng lữ.
Gần đây, ông bị cho là đã biện minh cho số thương vong cao trong cuộc chiến của Israel tại Gaza, khi nói rằng ngay cả việc một nửa dân số thế giới thiệt mạng cũng “xứng đáng” nếu điều đó giúp con người đến gần hơn với Thượng đế.
Theo trang IranWire, ông có quan điểm chống phương Tây mạnh mẽ và tin rằng xung đột giữa người có đức tin và “kẻ ngoại đạo” là điều không thể tránh khỏi. Hiện ông đứng đầu Học viện Khoa học Hồi giáo tại thành phố linh thiêng Qom ở miền bắc Iran.
Hassan Khomeini, 50 tuổi
Hassan Khomeini là cháu nội của người sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Iran, Ruhollah Khomeini, điều mang lại cho ông tính chính danh về mặt tôn giáo và cách mạng.
Ông hiện là người quản lý lăng mộ Khomeini nhưng chưa từng giữ chức vụ công quyền và dường như có ít ảnh hưởng đối với bộ máy an ninh hoặc giới tinh hoa cầm quyền. Ông được biết đến là ôn hòa hơn so với nhiều đồng cấp và từng bị cấm tranh cử vào Hội đồng Chuyên gia năm 2016.
Hashem Hosseini Bushehri, 60 tuổi
Bushehri là giáo sĩ cấp cao có liên hệ mật thiết với các cơ quan phụ trách quá trình kế nhiệm, đặc biệt là Hội đồng Chuyên gia, nơi ông giữ chức Phó Chủ tịch thứ nhất.
Ông được cho là từng thân cận với Khamenei, nhưng có hồ sơ khá kín tiếng trong nước và không được biết đến là có mối quan hệ mạnh mẽ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.
Quá trình lựa chọn lãnh tụ tối cao mới sẽ là phép thử quan trọng đối với sự ổn định của Iran trong bối cảnh căng thẳng khu vực leo thang và áp lực quốc tế gia tăng. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, chưa có ứng viên nào nổi lên như một người kế nhiệm rõ ràng.
https%3A%2F%2Fdaibieunhandan.vn%2Flanh-tu-toi-cao-iran-qua-doi-ai-co-the-thay-the-10408076.html
