Cơ hội thịnh vượng hay bong bóng nghìn tỉ USD?

Những năm gần đây, Trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là khái niệm AI tổng quát (AGI), đã trở thành tâm điểm của giới công nghệ lẫn tài chính. OpenAI, công ty khởi nghiệp đứng sau chatbot ChatGPT, định nghĩa AGI là “một hệ thống có tính tự chủ cao, vượt trội hơn con người ở hầu hết các công việc có giá trị kinh tế”.

Những tuyên bố táo bạo về AGI, con số hàng nghìn tỉ USD tiền đầu tư, các trung tâm dữ liệu AI khổng lồ và cổ phiếu nhiều hãng công nghệ lớn tăng phi mã khiến một số người đặt câu hỏi: “Liệu chúng ta đang chứng kiến động lực tăng trưởng kinh tế thực sự, hay bong bóng AI sắp nổ?”.

Đây là vấn đề không chỉ nằm trong phòng thí nghiệm AI hay phòng họp các lãnh đạo, mà đã trở thành đề tài của giới đầu tư và nhà kinh tế trên thế giới. Câu trả lời không đơn giản là “có” hay “không” mà nằm ở hai mặt của một bức tranh lớn hơn.

Làn sóng đầu tư vào AI lớn chưa từng có

Vài năm qua, vốn đầu tư vào AI và cơ sở hạ tầng liên quan đã tăng mạnh mẽ. OpenAI cùng các gã khổng lồ công nghệ như Nvidia, Alphabet (công ty mẹ Google), Microsoft, Meta và Amazon đều tăng chi tiêu vào AI, từ xây dựng trung tâm dữ liệu đến phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn.

Theo một số báo cáo, riêng Alphabet (công ty mẹ Google), Microsoft, Meta và Amazon dự kiến chi tiêu vốn trong năm 2026 từ 650 USD đến 700 tỉ USD, phần lớn dành cho mở rộng cơ sở hạ tầng AI, như trung tâm dữ liệu mới, máy chủ xử lý AI (GPU/TPU), hệ thống làm mát, điện và mạng…

Do đó, lĩnh vực AI đã trở thành một trong những động lực quan trọng nhất trên thị trường công nghệ, định hình lại cách doanh nghiệp vận hành sản xuất và dịch vụ.

Tuy nhiên, quy mô đầu tư khổng lồ vào AI khiến nhiều người lo ngại rằng thị trường có thể đang hình thành bong bóng. Một số nhà phân tích tài chính cảnh báo rằng hiện tượng này có những điểm giống với bong bóng dot‑com đầu những năm 2000 khi chi tiêu vốn quá lớn, kỳ vọng quá mức và định giá các công ty AI bị thổi phồng.

Các dấu hiệu đáng lo ngại như nhiều công ty khởi nghiệp AI được định giá cao bằng vốn đầu tư nhưng chưa có doanh thu thực tế rõ rệt; lượng lớn vốn được tài trợ bằng nợ, tăng rủi ro tài chính; sự tập trung quá mức vào xây dựng hạ tầng hơn là sản phẩm thị trường thực tế…

Một số hãng công nghệ lớn đang tăng vay nợ thông qua phát hành trái phiếu để có thêm tiền xây dựng hạ tầng AI. Trước đây, Amazon, Alphabet, Microsoft, Meta Platforms thường sử dụng lượng tiền mặt khổng lồ của mình để đầu tư. Tuy nhiên, chi phí cho AI ngày càng lớn khiến họ phải tìm thêm nguồn vốn từ thị trường tài chính.

Amazon đang lên kế hoạch phát hành trái phiếu trị giá khoảng 37 – 42 tỉ USD để tài trợ cho việc mở rộng trung tâm dữ liệu, mua chip và xây dựng hạ tầng AI. Đây là một trong những thương vụ phát hành trái phiếu doanh nghiệp lớn nhất lịch sử ngành công nghệ.

Cuối năm 2025, Meta đã phát hành khoảng 30 tỉ USD trái phiếu, với mục đích tài trợ cho các dự án trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI mới. Chỉ riêng trong năm 2025, Alphabet, Amazon, Oracle, Meta và Microsoft đã phát hành khoảng 121 tỉ USD trái phiếu, so với 40 tỉ vào năm 2020.

Theo các nhà phân tích của ngân hàng đầu tư Morgan Stanley, tổng nợ dùng để tài trợ cho việc xây dựng trung tâm dữ liệu AI có thể vượt 1.000 tỉ USD vào năm 2028. Điều này khiến nhiều chuyên gia theo dõi chặt chẽ mức vay nợ của ngành công nghệ trong bối cảnh cuộc đua AI ngày càng nóng lên.

Nhiều công ty vẫn đang thử nghiệm các mô hình kinh doanh khác nhau, từ cung cấp dịch vụ AI trên nền tảng điện toán đám mây, bán API (giao diện lập trình ứng dụng) cho doanh nghiệp, đến phát triển trợ lý AI hoặc công cụ tự động hóa. Nếu doanh thu từ AI tăng chậm hơn dự đoán, các dự án trung tâm dữ liệu trị giá hàng chục tỉ USD có thể mất nhiều năm mới thu hồi vốn.

Không ít chuyên gia tài chính thậm chí cảnh báo rằng sự bùng nổ xây dựng trung tâm dữ liệu có thể dẫn tới tình trạng đầu tư vượt nhu cầu thực tế, tương tự những gì từng xảy ra trong bong bóng dot-com.

Theo nghiên cứu của Morgan Stanley, tổng chi phí xây dựng và trang bị trung tâm dữ liệu phục vụ AI trên toàn cầu có thể đạt khoảng 2.900 tỉ USD đến năm 2028, với khoảng 1.400 tỉ USD trong số đó có thể do các hãng công nghệ lớn như Amazon, Microsoft, Alphabet và Meta tự chi trả. Phần còn lại nhiều khả năng sẽ được tài trợ thông qua nợ, trái phiếu, ngân hàng và các quỹ đầu tư.

Tuy vậy, không ít chuyên gia khác cho rằng lo ngại về bong bóng AI có thể bị phóng đại. Một số nhà phân tích Phố Wall nhận định rằng khoản đầu tư lớn vào hạ tầng hiện nay thực chất đang đặt nền móng cho một làn sóng ứng dụng AI trong tương lai. Khi các doanh nghiệp và chính phủ bắt đầu áp dụng AI rộng rãi hơn, nhu cầu về năng lực tính toán có thể tăng mạnh, giúp các khoản đầu tư hiện nay dần mang lại lợi nhuận.

Các hãng công nghệ lớn dẫn đầu cuộc đua AI như Microsoft, Amazon, Alphabet, Meta đều có doanh thu và lợi nhuận khổng lồ từ các lĩnh vực kinh doanh khác, chẳng hạn dịch vụ đám mây hay quảng cáo. Điều này giúp họ có nguồn lực tài chính đủ mạnh để duy trì đầu tư dài hạn vào hạ tầng, ngay cả khi lợi nhuận từ AI chưa xuất hiện ngay lập tức.

Bên cạnh đó, AI đang nhanh chóng được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực của nền kinh tế, gồm cả lập trình phần mềm, ngân hàng, bảo hiểm, logistics, chăm sóc khách hàng, phân tích dữ liệu doanh nghiệp, nghiên cứu khoa học và tự động hóa sản xuất.

Các chuyên gia kinh tế nhìn nhận như thế nào?

Trong cuộc phỏng vấn với tờ The Guardian hồi tháng 8.2025, ông Demis Hassabis (Giám đốc điều hành Google DeepMind) tuyên bố AGI sẽ mở ra bước ngoặt chấn động “lớn gấp 10 lần Cách mạng Công nghiệp”.

Ông cho rằng sự ra đời của AGI không chỉ là bước tiến về công nghệ mà có thể thay đổi nền sản xuất, nâng cao năng suất, thúc đẩy tiến bộ khoa học và cải thiện chất lượng cuộc sống trên quy mô rộng, mở ra cơ hội thịnh vượng chưa từng có nếu xã hội biết quản lý và phân phối lợi ích một cách công bằng.

Demis Hassabis nói: “AGI sẽ dẫn đến năng suất vượt trội và từ đó mang lại sự thịnh vượng cho toàn xã hội. Tất nhiên, chúng ta phải đảm bảo AGI được phân phối công bằng, nhưng đó lại là vấn đề chính trị. Nếu làm được điều đó, lần đầu tiên trong lịch sử, loài người sẽ bước vào một thế giới của sự thịnh vượng không giới hạn, nơi mà sự thắng lợi của một bên không nhất thiết đồng nghĩa với bên khác thua. Nếu điều đó thành hiện thực, chúng ta như đang du hành đến các vì sao”.

Có nhiều người nghi ngờ tuyên bố của Demis Hassabis về AGI. Với tư cách là Giám đốc điều hành Google DeepMind, ông rõ ràng có rất nhiều thứ để hưởng lợi nếu dòng vốn đầu tư tiếp tục đổ vào lĩnh vực AI.

Trên tờ Le Monde, ông Jean Pisani-Ferry (nhà kinh tế người Pháp nổi tiếng) nhận định rằng làn sóng đầu tư vào AI đang trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế Mỹ những năm gần đây. Ông cho biết phần lớn tăng trưởng gần đây đến từ chi tiêu lớn cho AI, đặc biệt là đầu tư vào trung tâm dữ liệu và hạ tầng tính toán của các tập đoàn công nghệ lớn.

Tuy nhiên, Pisani-Ferry cũng nhấn mạnh rằng vẫn tồn tại nhiều tranh luận về tác động dài hạn của AI. Một số nhà kinh tế cho rằng lợi ích năng suất có thể còn hạn chế, trong khi những người khác tin rằng AI có thể tạo ra bước nhảy vọt về tăng trưởng. Theo ông, điều này cho thấy AI vừa có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng dài hạn, vừa tiềm ẩn nguy cơ hình thành bong bóng đầu tư nếu kỳ vọng vượt quá thực tế.

Ông Steve Hanke, nhà kinh tế học nổi tiếng tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ), cho rằng cơn sốt AI hiện nay đang bị thổi phồng quá mức và có thể tiềm ẩn rủi ro. Trong cuộc trao đổi với trang Insider, ông đồng tình với Yann LeCun (nhà khoa học được mệnh danh là “cha đẻ AI”) rằng các mô hình ngôn ngữ lớn hiện nay chưa mang tính cách mạng như nhiều người kỳ vọng. Steve Hanke cảnh báo rằng sự hưng phấn của nhà đầu tư có thể trở nên nguy hiểm nếu các công ty AI không đạt được các dự báo doanh thu đầy tham vọng, khiến thị trường đối mặt nguy cơ điều chỉnh mạnh.

Các nhà phê bình khác nhấn mạnh rằng AI hiện tại, đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn, dù hữu ích nhưng vẫn còn hạn chế về khả năng suy luận hoặc chạy nhiều loại tác vụ phức tạp. Những kỳ vọng về siêu trí tuệ nếu quá sớm có thể dẫn đến thất vọng và điều chỉnh thị trường.

Bong bóng AI có sắp nổ?

Một số báo cáo gần đây gợi ý rằng nếu xuất hiện bong bóng, nó có thể biểu hiện dưới dạng suy giảm kỳ vọng hoặc điều chỉnh thị trường, chứ không nhất thiết là đổ sập ngay lập tức. Nhiều chuyên gia nhận định thị trường AI đang ở giai đoạn hưng phấn tăng quá cao và có thể hạ nhiệt vài năm tới nếu kỳ vọng không hoàn toàn đạt được.

Dữ liệu Google Trends cho thấy tìm kiếm về thuật ngữ “bong bóng AI” tăng mạnh và đạt đỉnh vào cuối năm 2025 nhưng đã giảm dần đầu 2026, cho thấy thị trường đang chuyển từ giai đoạn hưng phấn sang đánh giá thực tế hơn, song nhiều chuyên gia vẫn cảnh báo rủi ro bong bóng chưa biến mất hoàn toàn.

Trong khi đó, một số nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán hiện phân biệt giữa “bong bóng định giá cổ phiếu” và “giá trị thực của công nghệ AI”. Điều này đồng nghĩa là dù giá cổ phiếu một số công ty AI có thể bị thổi phồng, công nghệ này vẫn được đánh giá có tiềm năng lâu dài.

Ví dụ, các nhà phân tích của tập đoàn dịch vụ tài chính Goldman Sachs cho rằng dù cổ phiếu công nghệ tăng mạnh nhờ AI, định giá hiện nay vẫn dựa phần nào vào nền tảng lợi nhuận và doanh thu thực, khác với bong bóng dot-com năm 2000 khi nhiều công ty chưa có mô hình kinh doanh rõ ràng.

Rủi ro chủ yếu nằm ở những doanh nghiệp chưa có mô hình kinh doanh rõ ràng hoặc chưa tạo ra doanh thu tương xứng với kỳ vọng. Nếu nhu cầu về hạ tầng AI chững lại, những công ty này có thể chịu áp lực giảm giá mạnh hơn, trong khi các tập đoàn công nghệ lớn với nền tảng tài chính vững chắc có khả năng chống chịu tốt hơn.

Ba đồng Giám đốc đầu tư Bob Prince, Greg Jensen và Karen Karniol-Tambour của công ty Bridgewater Associates nhận định chi tiêu AI đang thúc đẩy thị trường, nhưng đồng thời cảnh báo đầu tư quá nhanh có thể tạo điều kiện hình thành “bong bóng cục bộ”, đặc biệt nếu lợi nhuận thực tế không theo kịp kỳ vọng.