Động lực mới thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số

TS. Nguyễn Văn Hội – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương

Để đạt tăng trưởng kinh tế hai con số trong lĩnh vực công nghiệp, năng lượng và thương mại thì cần đổi mới động lực truyền thống đồng thời phát triển động lực mới. Đây là cách kết hợp giữa nền tảng đã có và xu hướng hiện đại để tạo sức bật mạnh mẽ. Ổn định từ động lực truyền thống sẽ bảo đảm nền tảng sản xuất và xuất khẩu, trong khi bứt phá từ động lực mới sẽ tạo giá trị gia tăng, mở rộng thị trường, thu hút đầu tư, đồng thời tăng năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng nhờ công nghệ, chuyển đổi số, năng lượng sạch. Các định hướng cụ thể gồm:

Thứ nhất, tạo sự bứt phá và động lực mới cho tăng trưởng sản xuất trên cơ sở cơ cấu lại các ngành công nghiệp gắn với chuyển đổi kép: chuyển đổi số và AI nhằm ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, quản lý chuỗi cung ứng; sản xuất gắn với giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, tái chế nguyên liệu nhằm đảm bảo tăng trưởng nhanh theo hướng công nghiệp xanh, tuần hoàn. Đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo quá trình quản trị sản xuất nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh của sản phẩm, trong đó chú trọng đến các công nghệ mới, Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, IoT, in 3D, vật liệu mới.

Thứ hai, củng cố vai trò trụ cột của công nghiệp chế tạo để dẫn dắt tăng trưởng kinh tế với tốc độ cao. Một mặt tiếp tục duy trì phát triển các ngành công nghiệp ưu tiên, công nghiệp mũi nhọn, công nghiệp trọng điểm, mặt khác cần tập trung thúc đẩy các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có khả năng bứt phá cao, nhất là công nghiệp chế tạo. Đây là “xương sống” của mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Thứ ba, phát triển công nghiệp năng lượng là một trong những động lực mới để Việt Nam hướng tới tăng trưởng kinh tế hai con số. Trong giai đoạn tới, nhu cầu năng lượng tăng mạnh cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao.

Công nghiệp năng lượng cần nguồn vốn đầu tư khổng lồ hàng chục tỷ USD mỗi năm, tạo cú hích lớn cho tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh đó, thực hiện đúng lộ trình chuyển dịch ngành công nghiệp năng lượng xanh, đáp ứng tiêu chuẩn thương mại toàn cầu trong bối cảnh hội nhập quốc tế nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh, đồng thời đưa Việt Nam trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của Đông Nam Á.

Thứ tư, tái cơ cấu ngành điện là một trong những động lực mới cho tăng trưởng kinh tế hai con số của Việt Nam trong giai đoạn tới. Đa dạng hóa nguồn điện là một yêu cầu cấp thiết để vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế. Đầu tư lưới điện thông minh là một trong những giải pháp then chốt khi nhu cầu điện tăng nhanh cùng với quá trình công nghiệp hóa và chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, lưới điện thông minh sẽ giúp hệ thống vận hành hiệu quả, ổn định và bền vững.

Thứ năm, chiến lược mở rộng khai thác thị trường ngách song song với duy trì phát triển các thị trường truyền thống là một giải pháp quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu ở tốc độ cao cho Việt Nam. Tiếp tục phát triển các thị trường xuất khẩu chủ lực, chiếm tỷ trọng lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc. Đây là những thị trường có nhu cầu ổn định, tiêu chuẩn cao, tạo động lực nâng cấp chất lượng sản phẩm. Mặt khác các thị trường ngách có nhu cầu đang tăng, ít cạnh tranh hơn, tiềm năng lớn như Châu Phi, Nam Á, Trung Đông, Mỹ Latinh.

Thứ sáu, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển hạ tầng thương mại trong nước và xuất khẩu, đặc biệt là trung tâm logistics. Với kim ngạch xuất khẩu hàng trăm tỷ USD, đòi hỏi hệ thống logistics hiện đại để giảm chi phí, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Các trung tâm logistics thúc đẩy kết nối sản xuất, tiêu dùng và xuất khẩu là động lực mới cho tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn tới.

Ông Nguyễn Anh Sơn – Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu

Kết quả xuất nhập khẩu năm 2025 tiếp tục khẳng định vị thế của Việt Nam là một trong những nền kinh tế có độ mở cao, là điểm sáng trong thương mại khu vực và toàn cầu. Từ thành công của hoạt động xuất nhập khẩu thời gian qua, chúng ta rút ra bài học kinh nghiệm quan trọng: phải luôn chủ động thích ứng, đổi mới cách làm, không ngừng sáng tạo để ứng phó kịp thời với biến động của thị trường; cần tận dụng tối đa các FTA, biến thách thức thành cơ hội, từng bước nâng cao vị thế hàng Việt Nam trên trường quốc tế. Chính sách phải xuất phát từ thực tiễn doanh nghiệp, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, làm bạn đồng hành, từ đó mới có thể phát huy hiệu quả thực chất.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số đã được đặt ra, kết quả ngoại thương năm 2025 tiếp tục củng cố niềm tin về một nền kinh tế năng động, mở cửa và có sức bật mạnh mẽ. Trước tình hình mới, chúng ta cần xác định rõ mục tiêu tiếp tục đẩy mạnh phát triển xuất khẩu bền vững, nâng cao chất lượng tăng trưởng và giá trị gia tăng. Trong đó, tập trung chú trọng tăng tỷ lệ hàng chế biến sâu, phát triển xuất khẩu xanh, chuyển đổi số toàn diện và xây dựng thương hiệu quốc gia. Để đạt mục tiêu đó, cần tiếp tục đổi mới tư duy quản lý, tăng cường công tác dự báo thị trường, xây dựng chiến lược thị trường, đầu tư cho logistics, cũng như phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ thương mại quốc tế.

Cục Xuất nhập khẩu đề xuất các giải pháp thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu trong thời gian tới như sau:

Thứ nhất: Tiếp tục hoàn thiện thể chế và cải cách thủ tục hành chính; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý Nhà nước về xuất nhập khẩu; giảm chi phí logistics; đơn giản hóa quy trình kiểm tra chuyên ngành.

Thứ hai: Đẩy mạnh khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do; tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan; hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ; thúc đẩy việc sửa đổi, đàm phán các hiệp định mới.

Thứ ba: Đa dạng hóa thị trường và sản phẩm xuất khẩu; mở rộng sang các thị trường tiềm năng; thúc đẩy phát triển các ngành hàng mới có giá trị cao; tăng cường xúc tiến thương mại theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả; tận dụng lợi thế từ những thị trường có tính bổ trợ cho sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của Việt Nam.

Thứ tư: Nâng cao chất lượng hàng hóa, sản phẩm, bao bì theo hướng thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số; hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn môi trường, tiết kiệm năng lượng; ứng dụng nền tảng số trong thương mại; phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới.

Thứ năm: Tăng cường năng lực dự báo và cảnh báo thị trường; kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các vụ kiện phòng vệ thương mại; bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp trong giao dịch quốc tế.

Thứ sáu: Tăng cường khả năng liên kết của các doanh nghiệp xuất khẩu để triển khai các đơn hàng lớn, giảm giá thành và chi phí; tăng cường kết nối với các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp trong chuỗi giá trị, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Bà Nguyễn Thị Lâm Giang – Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công

Khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi xanh đang được xác định

là những động lực then chốt, tạo ra năng lực và phương thức sản xuất mới với hiệu quả cao hơn, chất lượng tốt hơn và chi phí dài hạn thấp hơn. Đây không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là đòn bẩy quan trọng để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, hiệu quả sử dụng tài nguyên và năng lượng, đồng thời gia tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Với cách tiếp cận đồng bộ, lấy KHCN, ĐMST và chuyển đổi xanh làm trung tâm, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Cục ĐCK) tập trung triển khai các nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm:

Thứ nhất, trong lĩnh vực KHCN và ĐMST, Cục tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách theo hướng thông thoáng, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và tổ chức khoa học – công nghệ. Đồng thời, với vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo, Cục chủ động tham mưu, điều phối triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị trong ngành Công Thương, bảo đảm các chủ trương lớn được cụ thể hóa bằng kế hoạch, chương trình và dự án thiết thực.

Cục ĐCK sẽ tập trung xây dựng và triển khai các chương trình, đề án lớn như Kế hoạch KHCN và ĐMST ngành Công Thương giai đoạn 2026 – 2030; các nhiệm vụ phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược (AI camera, robot di động, UAV); chương trình hỗ trợ sản xuất thông minh, chuyển đổi số; các chương trình KHCN trọng điểm về năng lượng, chuyển đổi xanh, công nghiệp sinh học; đồng thời nghiên cứu, đề xuất thành lập Quỹ phát triển KHCN và ĐMST của Bộ Công Thương.

Thứ hai, trong lĩnh vực tiêu chuẩn, quy chuẩn và quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tập trung hoàn thiện thể chế, xây dựng và triển khai hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đồng bộ, hiện đại; khẩn trương ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành các luật mới và triển khai Kế hoạch xây dựng TCVN, QCVN giai đoạn 2026 – 2030.

Thứ ba, tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, triển khai hiệu quả Luật sửa đổi, bổ sung Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; xây dựng Quỹ quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; đẩy mạnh các chương trình chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, gắn với huy động nguồn lực xã hội và hợp tác quốc tế.

Thứ tư, tổ chức triển khai các nhiệm vụ giảm phát thải khí nhà kính của ngành Công Thương; thực hiện kiểm kê, phân bổ hạn ngạch phát thải; phối hợp vận hành thị trường các-bon trong nước và triển khai Tuyên bố JETP theo định hướng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Thứ năm, hoạt động khuyến công tiếp tục được đổi mới theo hướng hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, gắn với chuyển đổi số, sản xuất sạch hơn và phát triển công nghiệp xanh; thúc đẩy đầu tư, nâng cao năng lực doanh nghiệp nông thôn; kiện toàn tổ chức, nâng cao chất lượng đội ngũ và hiệu quả thực thi chính sách.

Bên cạnh đó, Cục ĐCK đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, thu hút đầu tư phát triển cụm công nghiệp theo hướng bền vững, hiện đại; đồng thời thúc đẩy phát triển tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề nông thôn, gắn với xây dựng nông thôn mới và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống.

Ông Trịnh Anh Tuấn – Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia

Năm 2025 đã ghi dấu nhiều chủ trương, chính sách quan trọng trong lĩnh vực cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tạo nền tảng chính sách mới, khẳng định quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng, duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch, thúc đẩy hiệu quả kinh tế, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, và tạo động lực cho doanh nghiệp phát triển bền vững.

Giai đoạn phát triển mới có ý nghĩa quan trọng trong quá trình tập trung hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính nhằm đảm bảo thực thi pháp luật cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng ngày càng hiệu quả. Đây cũng là thông điệp chính sách xuyên suốt, khẳng định vai trò của cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ người tiêu dùng như trụ cột quan trọng cho phát triển bền vững ngành Công Thương và nền kinh tế đất nước. Trên cơ sở đó, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia tập trung vào 5 trọng tâm chính:

Thứ nhất là hoàn thiện thể chế: Tập trung nguồn lực xây dựng, hoàn thiện chính sách, bảo đảm tiến độ và chất lượng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cạnh tranh và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tiếp tục rà soát, đề xuất hoàn thiện hệ thống pháp luật trong các lĩnh vực này bảo đảm tính đồng bộ và hiệu quả.

Thứ hai là nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh: Tăng cường năng lực thực thi, tập trung xác minh, điều tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về cạnh tranh, nhất là tại các lĩnh vực, thị trường có tác động lớn. Công tác giám sát cạnh tranh được đẩy mạnh thông qua việc rà soát, thu thập thông tin trên các thị trường trọng điểm, góp phần bảo đảm môi trường kinh doanh lành mạnh và phát triển bền vững.

Thứ ba là tăng cường kiểm soát các giao dịch tập trung kinh tế: Nâng cao hiệu quả phối hợp, tham vấn, trao đổi giữa cơ quan quản lý cạnh tranh và các cơ quan quản lý chuyên ngành trong kiểm soát các giao dịch tập trung kinh tế theo quy định của pháp luật, đặc biệt là các giao dịch có nguy cơ hạn chế cạnh tranh tại thị trường Việt Nam.

Thứ tư là quản lý chặt chẽ hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp: Duy trì kiểm tra thường xuyên, kịp thời tổ chức kiểm tra đột xuất khi cần thiết; đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật và phối hợp hiệu quả trong phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động bán hàng đa cấp.

Thứ năm là tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng gắn với sự phát triển của thị trường số: Công tác giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm được thực hiện quyết liệt hơn trong các lĩnh vực có tác động lớn như thương mại điện tử, tài chính – ngân hàng, bảo hiểm, vận tải công nghệ và các nền tảng dịch vụ số. Đẩy mạnh tiếp nhận, xử lý phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng; từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác hậu kiểm, phân tích rủi ro và tăng cường hỗ trợ địa phương…

PGS. TS. Kiều Xuân Thực – Hiệu trưởng Đại học Công nghiệp Hà Nội

Giai đoạn 2026 – 2030 là thời kỳ mang tính then chốt để tạo nguồn nhân lực phục vụ Kỷ nguyên phát triển mới. Ngành Công Thương, với vai trò là trụ cột của nền kinh tế quốc dân đứng trước những cơ hội lớn, nhưng đồng thời cũng phải đối diện với nhiều thách thức mới. Yêu cầu đối với nguồn nhân lực ngày càng cao, không chỉ về số lượng mà đặc biệt là về chất lượng, năng lực thích ứng và khả năng dẫn dắt chuyển đổi. Do đó, công tác đào tạo cần được đặt trong tổng thể chiến lược quốc gia, bám sát các định hướng lớn của Đảng

và Chính phủ.

Để giải quyết triệt để các thách thức và nắm bắt cơ hội phát triển, công tác đào tạo nhân lực ngành Công Thương giai đoạn 2026-2030 cần chuyển mạnh từ mục tiêu “đáp ứng nhu cầu” sang mục tiêu “dẫn dắt chuyển đổi”, hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao, có năng lực sáng tạo và làm chủ công nghệ, với 6 giải pháp trọng tâm.

1. Chuyển đổi mô hình đào tạo theo năng lực (Competency-based education): Phải chuyển từ chú trọng đầu vào sang theo năng lực đầu ra. Chương trình đào tạo cần mô tả rõ ràng năng lực đầu ra, bao gồm kỹ năng kỹ thuật, quản trị chuỗi cung ứng, thương mại điện tử, năng lượng xanh và kỹ năng số. Việc đánh giá phải dựa trên tiêu chí năng lực nghề nghiệp và đánh giá thực hành thay vì chỉ dựa vào học thuật thuần túy.

2. Tích hợp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh: Tích hợp hai nội dung chiến lược này vào mọi chương trình đào tạo. Các học phần về dữ liệu lớn, AI ứng dụng trong sản xuất, quản trị năng lượng, kinh tế tuần hoàn và quản lý rủi ro môi trường cần trở thành cấu phần bắt buộc. Đặc biệt, cần ưu tiên đào tạo nhân lực cho các lĩnh vực mũi nhọn, như: vi mạch bán dẫn, công nghiệp chế biến – chế tạo công nghệ cao, năng lượng tái tạo và logistics.

3. Mở rộng cơ chế đào tạo kép và học tập suốt đời: Đẩy mạnh mô hình học trong làm việc. Cần phát triển các chương trình đào tạo ngắn hạn, chứng chỉ vi mô (micro-credentials) và chứng chỉ nghề số để cập nhật kỹ năng liên tục cho lực lượng lao động hiện tại. Việc khuyến khích doanh nghiệp đồng thiết kế và đồng cấp chứng chỉ là một giải pháp then chốt.

4. Nâng cao chất lượng giảng dạy và nghiên cứu ứng dụng: Cần đầu tư phát triển đội ngũ giảng viên gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp. Cần có chính sách đãi ngộ và thu hút nhân tài để xây dựng đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực mũi nhọn như AI, chip bán dẫn, công nghệ sinh học và năng lượng mới.

5. Kết nối chặt chẽ với hệ sinh thái đổi mới: Việc mở rộng mô hình đại học gắn với doanh nghiệp, khu công nghiệp và vùng kinh tế trọng điểm sẽ giúp cung cấp nhân lực sát với nhu cầu thị trường. Cơ chế thực tập dài hạn, hợp đồng đào tạo và phòng thí nghiệm chung phải trở thành tiêu chuẩn.

6. Mở rộng hợp tác quốc tế: Tham gia vào hệ thống giáo dục quốc tế, tiếp cận các chuẩn mực quốc tế về chất lượng đào tạo và công nghệ hiện đại; Tăng cường liên kết đào tạo, thu hút nguồn tài chính và mời chuyên gia đầu ngành đến chuyển giao công nghệ.