Khai thác giá trị của lễ hội và sự kiện tạo sức hút cho du lịch ở Bình Liêu

Không chỉ có cảnh quan thiên nhiên, các giá trị văn hóa đặc sắc từ phong tục lễ, Tết cũng đang trở thành nguồn tài nguyên quý để xã Bình Liêu quan tâm khai thác, tạo động lực thúc đẩy phát triển các sản phẩm du lịch.

Bình Liêu là xã miền núi biên giới phía Đông Bắc của Quảng Ninh. Địa hình mang đặc trưng vùng núi cao với rừng, suối, thác, phù hợp phát triển du lịch sinh thái, trekking và du lịch cộng đồng; không gian văn hóa lễ, Tết của đồng bào các dân tộc cũng tạo nên sức hút riêng có.

Theo báo cáo nghiên cứu tại Hội thảo cuối năm 2025 về phát huy giá trị lễ Tết, hội hè phục vụ xây dựng sản phẩm du lịch trải nghiệm tại xã Bình Liêu, TS Lý Viết Trường (Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định: “Lễ, Tết, hội hè ở xã Bình Liêu không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng, mà là “tài nguyên văn hóa sống”, là nguyên liệu quý cho địa phương phát triển du lịch”.

Trên thực tế, các phong tục lễ Tết như: Tết Nguyên đán, Thanh minh, Đoan ngọ, Tết tháng bảy; các nghi lễ cầu mùa, kiêng gió, cùng hội hát Soóng cọ… đã tạo nên một lịch văn hóa dày đặc, trải đều trong năm. Mỗi dịp lễ mang một sắc thái riêng của từng tộc người, kết tinh tri thức dân gian, tín ngưỡng và nghệ thuật trình diễn truyền thống.

Trong dòng chảy văn hóa ấy, Tết Nguyên đán giữ vai trò trung tâm trong việc cố kết gia đình, dòng họ, gắn với nghi lễ thờ cúng tổ tiên và ẩm thực truyền thống mang dấu ấn tộc người. Thanh minh, cùng các nghi lễ cầu mùa, kiêng gió phản ánh đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và thế giới quan nông nghiệp của cư dân vùng cao. Đặc biệt, hội hát Soóng cọ của người Sán Chỉ đã trở thành biểu tượng bản sắc tiêu biểu, góp phần định hình hình ảnh Bình Liêu là một điểm đến du lịch văn hóa đặc sắc.

Cũng theo TS Lý Viết Trường, chính sự phong phú, tính nguyên bản và chiều sâu văn hóa này đã tạo nên tiềm năng lớn cho phát triển du lịch trải nghiệm. Trong bối cảnh du khách ngày càng tìm kiếm những giá trị khác biệt, không sao chép, lễ Tết, hội hè giúp Bình Liêu khẳng định vị thế của một điểm đến nguyên sơ, giàu chiều sâu và giàu tính tương tác. Du khách không chỉ đến để “xem hội” mà có thể tham gia vào không gian văn hóa bản địa, cùng chuẩn bị lễ vật, trải nghiệm ẩm thực truyền thống, nghe hát giao duyên, chơi trò chơi dân gian và cảm nhận nhịp sống ở thôn bản trong những thời điểm diễn ra hoạt động văn hóa đặc biệt của năm.

Ở góc độ phát triển sản phẩm, hệ thống lễ Tết, hội hè của Bình Liêu có lợi thế rõ nét về thời gian. Các lễ hội phân bố xuyên suốt năm cho phép địa phương xây dựng những sản phẩm du lịch theo mùa, góp phần giảm tính thời vụ, một hạn chế phổ biến của du lịch vùng cao. Thay vì khai thác lễ hội như sự kiện đơn lẻ, có thể coi mỗi dịp lễ là “trục văn hóa” để kết nối chuỗi trải nghiệm gồm lưu trú homestay, ẩm thực bản địa, trekking, tham quan thôn bản và tiêu thụ sản phẩm OCOP. Cách tiếp cận này không chỉ kéo dài thời gian lưu trú, mà còn gia tăng giá trị chi tiêu của du khách.

Một điểm mạnh khác là tính tương tác cao của các lễ Tết ở Bình Liêu. Du khách có thể trực tiếp làm bánh, nấu món lễ, học hát dân ca, tham gia sinh hoạt cộng đồng, từ đó chuyển trải nghiệm văn hóa từ trạng thái quan sát sang đồng hành. Khi được tổ chức đúng mực, những trải nghiệm này vừa giữ được tính thiêng của nghi lễ, vừa tạo không gian mở để du khách tiếp cận văn hóa bản địa một cách tự nhiên, tôn trọng và sâu sắc hơn.

Không chỉ quảng bá hình ảnh, lễ Tết, hội hè còn mang lại giá trị kinh tế – xã hội rõ nét, thúc đẩy các dịch vụ như lưu trú homestay, hướng dẫn, ẩm thực và hoạt động trải nghiệm, góp phần hình thành những “mùa du lịch” theo lịch lễ hội. Tuy vậy, việc khai thác lễ Tết, hội hè phục vụ du lịch ở Bình Liêu vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, như: Sản phẩm lễ hội chưa được chuẩn hóa, thiếu đội ngũ diễn giải văn hóa chuyên nghiệp; liên kết tour tuyến và hạ tầng phục vụ còn manh mún; nguy cơ thương mại hóa làm phai nhạt tính thiêng và giá trị nguyên bản của lễ hội vẫn hiện hữu…

Để lễ Tết, hội hè trở thành động lực phát triển du lịch, Bình Liêu cần lấy bảo tồn văn hóa và cộng đồng làm nền tảng, phát triển sản phẩm theo mùa lễ hội, gắn với đào tạo nhân lực, hạ tầng mềm và liên kết vùng, khai thác lợi thế từ cặp cửa khẩu Hoành Mô (Việt Nam) – Động Trung (Trung Quốc).

Hà Phong