Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, Việt Nam đã xác định Trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong những công nghệ chiến lược then chốt nhằm tạo đột phá về năng suất lao động và thúc đẩy kinh tế số phát triển bền vững. Định hướng này đang tiếp tục được làm rõ trong quá trình xây dựng và hoàn thiện các văn kiện trình Đại hội lần thứ XIV của Đảng, trong đó khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là những trụ cột quan trọng của chiến lược phát triển đất nước giai đoạn tới.
Trí tuệ nhân tạo không còn là một khái niệm xa vời, mà đang từng bước trở thành động cơ mới, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, sản xuất và dịch vụ, đồng thời mở ra dư địa hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam vươn lên nâng cao năng lực cạnh tranh công nghệ trong khu vực và trên thế giới.
Để từng bước hiện thực hóa tầm nhìn đó, Việt Nam đang triển khai các bước đi căn cơ, từ hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng và triển khai chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo, đến việc nuôi dưỡng và phát triển các tập đoàn công nghệ trong nước đủ năng lực làm chủ công nghệ lõi, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, qua đó cụ thể hóa các mục tiêu phát triển lớn trong giai đoạn tới.
Luật Trí tuệ nhân tạo trở thành bệ phóng
Bước ngoặt lớn nhất trong hành trình chinh phục công nghệ của Việt Nam chính là việc Quốc hội khóa XV thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo vào ngày 10/12/2025. Đây là đạo luật đầu tiên của Việt Nam điều chỉnh toàn diện về phát triển, ứng dụng và quản trị trí tuệ nhân tạo, đánh dấu sự trưởng thành trong tư duy quản lý nhà nước trước những biến động không ngừng của công nghệ.
Tỷ lệ tán thành cao khẳng định sự đồng thuận mạnh mẽ về sự cần thiết của một hành lang pháp lý chặt chẽ về lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (Ảnh: P.V).
Luật này không đơn thuần là những quy định khô khan, mà thực chất là một hành lang an toàn giúp các doanh nghiệp tự tin sáng tạo mà không lo ngại về những rủi ro pháp lý tiềm ẩn.
Chia sẻ tại Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam (Viet Nam International Digital Week – VIDW 2025), Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhận định AI cần được dẫn dắt trong một “hành lang hẹp”, giữa 2 thái cực hỗn loạn và kiểm soát, tự do và lo sợ.
“Nhiệm vụ của chúng ta không phải là làm chậm đổi mới, mà là định hướng nó bằng sự khôn ngoan và trách nhiệm. Một nhà nước mạnh cần đảm bảo các giá trị con người được gìn giữ, trong khi một xã hội mở phải khuyến khích sáng tạo và đối thoại. Chỉ khi duy trì được sự cân bằng này, trí tuệ nhân tạo mới có thể phục vụ lợi ích chung”, Bộ trưởng Hùng nhận định.
Điều đó cho thấy Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 được thiết kế theo hướng quản lý để phát triển, bảo đảm cân bằng giữa việc kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Một trong những điểm ưu việt của Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 là phương pháp tiếp cận quản lý dựa trên mức độ rủi ro. Cụ thể, hệ thống trí tuệ nhân tạo được phân loại thành ba mức: rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp.
Những ứng dụng có rủi ro cao trong các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, tài chính hay tư pháp sẽ phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về dữ liệu, kiểm định và cơ chế can thiệp của con người.
Ngược lại, những hệ thống rủi ro thấp được tạo điều kiện tối đa để phát triển mà không làm phát sinh các nghĩa vụ không cần thiết cho tổ chức và cá nhân. Cách phân loại minh bạch này giúp các doanh nghiệp biết rõ giới hạn và yêu cầu kỹ thuật, từ đó có kế hoạch đầu tư bài bản và bền vững.
Hành lang an toàn mà Luật Trí tuệ nhân tạo đề ra còn được cụ thể hóa qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, hay còn gọi là sandbox công nghệ. Đây là một chính sách đặc biệt giúp giảm rủi ro và hạ chi phí thử nghiệm cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty khởi nghiệp.
Trong môi trường này, các mô hình trí tuệ nhân tạo mới được phép triển khai thực tế và có thể được miễn trừ một số trách nhiệm pháp lý nhất định dưới sự giám sát của cơ quan nhà nước.
Khi kết quả thử nghiệm thành công, đó sẽ là căn cứ quan trọng để cơ quan chức năng công nhận sự phù hợp và điều chỉnh các nghĩa vụ tuân thủ, tạo đà cho việc thương mại hóa sản phẩm nhanh chóng hơn.
Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 tiếp cận quản lý dựa trên mức độ rủi ro (Ảnh: CNet).
Bên cạnh việc thúc đẩy kinh doanh, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 còn đặt con người làm trung tâm của mọi hoạt động nghiên cứu và ứng dụng. Tại Điều 4 của Luật, nguyên tắc trí tuệ nhân tạo phục vụ con người và không thay thế thẩm quyền, trách nhiệm của con người được khẳng định mạnh mẽ.
Nhà nước cũng nghiêm cấm các hành vi lợi dụng trí tuệ nhân tạo để lừa dối, thao túng nhận thức hoặc gây tổn hại cho những nhóm người dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi.
Sự minh bạch trong việc đánh dấu các nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra như âm thanh, hình ảnh, video cũng là một yêu cầu bắt buộc để bảo vệ quyền lợi của người sử dụng và ngăn chặn vấn nạn giả mạo.
Niềm tin của các doanh nghiệp còn được củng cố bởi hệ thống hạ tầng chiến lược quốc gia và các chính sách ưu đãi tài chính. Luật đã quy định về việc thành lập Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia nhằm huy động nguồn lực hỗ trợ nghiên cứu công nghệ lõi và đào tạo nhân lực chất lượng cao.
Đồng thời, Nhà nước ưu tiên đầu tư vào các trung tâm tính toán hiệu năng cao và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia mở để các doanh nghiệp nội địa có thể tiếp cận nguồn tài nguyên quý giá này với chi phí hợp lý. Tất cả những nỗ lực về mặt thể chế này chính là bệ phóng vững chắc nhất, giúp Việt Nam không chỉ đứng vững mà còn tiến xa trong kỷ nguyên số.
Những “người khổng lồ” Việt trên bản đồ AI thế giới
Khi hành lang pháp lý trở nên thông thoáng, các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu Việt Nam đã nhanh chóng chớp lấy thời cơ để làm chủ công nghệ lõi và ghi dấu ấn trên trường quốc tế.
Những cái tên như Viettel, FPT hay VNPT không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng mà đã trở thành những đầu tàu dẫn dắt hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo trong nước, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Sự vươn lên của các doanh nghiệp nội địa cho thấy khát vọng bứt phá của Việt Nam trong việc thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và khẳng định vị thế công nghệ.
Ông Nguyễn Mạnh Quý, Giám đốc Viettel AI (Ảnh: Viettel).
Với nhận thức rằng muốn nâng cao năng suất lao động thì nhất định phải làm chủ trí tuệ nhân tạo, Viettel đã đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng tính toán khổng lồ. Ông Nguyễn Mạnh Quý, Giám đốc Viettel AI, chia sẻ rằng từ năm 2021, đơn vị đã sở hữu hệ thống siêu máy tính giúp giảm thời gian huấn luyện máy học xuống hàng chục lần.
Không dừng lại ở đó, Viettel tiếp tục đầu tư hạ tầng GPU tại Tân Phú Trung, TPHCM với năng lực tính toán lên tới 1,5 ExaFLOPS, đủ sức nghiên cứu các mô hình trí tuệ nhân tạo lên đến 200 tỷ tham số.
Sự chủ động về hạ tầng này giúp Việt Nam giảm bớt sự phụ thuộc vào các tập đoàn công nghệ lớn của thế giới và đảm bảo an toàn thông tin, chủ quyền dữ liệu quốc gia.
Một “người khổng lồ” khác là Tập đoàn FPT cũng đang đặt cược rất lớn vào trí tuệ nhân tạo với những bước đi đầy táo bạo.
Năm 2024, FPT đã ra mắt nhà máy trí tuệ nhân tạo (AI Factory) tại Việt Nam với mức đầu tư dự kiến 200 triệu USD. Đây là kết quả của sự hợp tác chặt chẽ với các đối tác hàng đầu thế giới như Nvidia để cung cấp các dịch vụ hạ tầng và nền tảng huấn luyện hiện đại nhất.
Ông Trương Gia Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn FPT, cho biết nhà máy trí tuệ nhân tạo chính là nền tảng chủ chốt để phát triển nền kinh tế tác nhân trí tuệ nhân tạo, đại diện cho lực lượng lao động mới của thời đại.
“Thông qua việc mở rộng hợp tác thúc đẩy phát triển FPT AI Factory, chúng tôi sẽ đồng hành và trao quyền cho các tổ chức, doanh nghiệp xuyên suốt quá trình khai phá tiềm lực và sức mạnh của trí tuệ nhân tạo. Từng bước, chúng ta sẽ tái định nghĩa và thiết lập mối quan hệ cộng tác khăng khít giữa AI và con người, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của từng nền kinh tế và thúc đẩy hội nhập quốc tế”, ông Bình cho biết.
Ông Trương Gia Bình cho biết nhà máy AI chính là nền tảng chủ chốt để phát triển nền kinh tế tác nhân trí tuệ nhân tạo (Ảnh: FPT).
Bên cạnh các dự án hạ tầng tỷ đô, trí tuệ nhân tạo của Việt Nam đã chứng minh được giá trị thực tiễn trong các lĩnh vực đời sống. Bà Nguyễn Đỗ Quyên, Phó Tổng giám đốc kiêm Giám đốc Điều hành FPT Retail, đã chia sẻ về sự thành công của trí tuệ nhân tạo trong chuỗi nhà thuốc Long Châu, nơi công nghệ có thể nhận diện toa thuốc với độ chính xác lên đến 98%.
Ứng dụng này không chỉ hỗ trợ dược sĩ mà còn giúp bệnh nhân tuân thủ phác đồ điều trị một cách hiệu quả. Điều đó cũng minh chứng cho nhận định của giới chuyên gia rằng trí tuệ nhân tạo chính là “đòn bẩy” để các doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vận hành và nâng cao trải nghiệm khách hàng.
Trong lĩnh vực viễn thông và dịch vụ công, Tập đoàn VNPT cũng đã có những bước tiến dài khi chính thức thành lập Công ty VNPT AI vào cuối năm 2025.
Với đội ngũ hơn 200 chuyên gia và kỹ sư xuất sắc, VNPT đã phát triển hơn 100 mô hình trí tuệ nhân tạo chuyên biệt, phục vụ khoảng 40 triệu người dân và đồng hành cùng hơn 200 doanh nghiệp trên khắp cả nước.
Tổng Giám đốc VNPT Huỳnh Quang Liêm khẳng định việc thành lập VNPT AI là bước đi chiến lược để đưa trí tuệ nhân tạo trở thành năng lực cốt lõi và động lực tăng trưởng mới của tập đoàn trong tương lai.
Lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trên bản đồ trí tuệ nhân tạo thế giới còn nằm ở nguồn nhân lực dồi dào và có nền tảng toán học tốt. Theo đánh giá của ông Nguyễn Mạnh Quý, Giám đốc Viettel AI, người Việt có khả năng thích nghi với công nghệ mới cực kỳ nhanh chóng, minh chứng là sự phổ cập của các công cụ như ChatGPT hay các trợ lý ảo cá nhân trong công việc hàng ngày.
VNPT đã phát triển hơn 100 mô hình AI chuyên biệt (Ảnh: VNPT).
Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tận dụng nguồn dữ liệu khổng lồ do chính người Việt sinh ra trên các nền tảng số để huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, giúp máy móc hiểu rõ văn hóa và thói quen của người dùng bản địa. Đây chính là chìa khóa để Việt Nam không chỉ làm chủ công nghệ mà còn bảo vệ được chủ quyền số quốc gia.
Trong tương lai gần, xu hướng trí tuệ nhân tạo tác nhân (Agentic AI) được dự báo sẽ bùng nổ mạnh mẽ tại thị trường Việt Nam. Thay vì chỉ trả lời câu hỏi đơn thuần, các tác nhân này có khả năng suy nghĩ, lập kế hoạch và tự động hóa các kỹ năng phức tạp để thay con người thực hiện các mục tiêu cụ thể.
Với sự hỗ trợ từ Luật Trí tuệ nhân tạo và quyết tâm của những tập đoàn hàng đầu, Việt Nam đang tiến rất gần đến mục tiêu trở thành trung tâm trí tuệ nhân tạo của khu vực.
Trí tuệ nhân tạo giờ đây không chỉ là công nghệ, mà là biểu tượng cho khát vọng vươn tầm của dân tộc trong kỷ nguyên mới, nơi sức mạnh của trí tuệ con người và máy móc hòa quyện để kiến tạo nên một xã hội thịnh vượng và bền vững.
https%3A%2F%2Fdantri.com.vn%2Fcong-nghe%2Ftri-tue-nhan-tao-chia-khoa-de-mo-canh-cua-nang-suat-quoc-gia-20260112231159684.htm
