Góc khuất tại 1 sàn TMĐT đang khiến loạt tiểu thương bị ‘nuốt chửng’

Tại quán ăn nhỏ của mình, Kim Joon-hyung tất bật đóng gói những phần chân gà cay kèm cơm và đồ phụ cho hàng chục đơn hàng mỗi tối. Phần lớn các đơn hàng đều thông qua Coupang – gã khổng lồ thương mại điện tử đang ngày càng chi phối nền kinh tế Hàn Quốc.

Ông Kim thừa nhận rằng nền tảng này giúp quán tiếp cận được nhiều khách hàng hơn, song cũng không khỏi than phiền về mức phí hoa hồng đang bào mòn lợi nhuận vốn đã mỏng như tờ giấy. Trước đây, khách hàng thường gọi điện trực tiếp và ông sẽ tự lái xe máy đi giao.

Không dừng lại ở đó, Coupang còn tự sản xuất món chân gà cay đông lạnh thông qua nhãn hàng riêng Gomgom, với hình thức tương tự sản phẩm của ông Kim nhưng giá thành rẻ hơn rất nhiều. “Khách hàng đương nhiên sẽ tìm đến lựa chọn rẻ nhất và tiện lợi nhất, nhưng sự tiện lợi nào cũng có cái giá của nó. Tôi là người hiểu rõ cái giá đó hơn ai hết,” ông Kim chia sẻ với Nikkei Asia .

Áp lực lên những hộ kinh doanh độc lập như ông Kim chỉ là một phần trong cuộc tấn công tổng lực của Coupang nhằm chiếm lĩnh thị trường Hàn Quốc. Được thành lập vào năm 2010, năm ngoái công ty này đã thu về hơn 90% trong tổng số 35 tỷ USD doanh thu từ thị trường nội địa.

Được mệnh danh là “Amazon của Hàn Quốc”, Coupang đã phủ bóng từ lĩnh vực bán lẻ đến giao đồ ăn, công nghệ tài chính (fintech) và truyền hình trực tuyến. Dù đã chuyển trụ sở chính sang Seattle (Mỹ) vào năm 2022 để trở thành hàng xóm của Amazon, các đối thủ chính của hãng tại Hàn Quốc vẫn là Naver và các nền tảng từ Trung Quốc như AliExpress hay Temu.

Sự trỗi dậy thần tốc của Coupang đi kèm với hàng loạt bê bối: từ các án phạt của cơ quan quản lý vì hành vi kinh doanh không công bằng, đến việc công đoàn cáo buộc cường độ làm việc quá cao dẫn đến cái chết của nhiều công nhân. Đỉnh điểm của sự phẫn nộ là vụ rò rỉ dữ liệu khách hàng khổng lồ vào cuối năm ngoái, khiến thông tin cá nhân của 33,7 triệu người dùng bị lộ.

Vụ việc đã vấp phải phản ứng gay gắt từ các chính trị gia Hàn Quốc. Trong khi dư luận sục sôi, nhà sáng lập 47 tuổi Bom Kim – một người Mỹ gốc Hàn đang cư trú tại nước ngoài – đã từ chối trở về Seoul để thẩm vấn.

Coupang hiện đang phải đối mặt với hàng loạt cuộc điều tra và các khoản phạt nặng. Năm 2024, hãng bị phạt 140 tỷ won (~95 triệu USD) vì thao túng thuật toán ưu tiên sản phẩm nhãn riêng và đăng đánh giá giả. Đến tháng 2/2026, công ty tiếp tục bị phạt thêm 2,19 tỷ won vì ép buộc nhà cung cấp giảm giá bán.

Nhiều chủ doanh nghiệp cáo buộc Coupang đang “ăn cắp” công sức của họ. Một giám đốc công ty điện tử (giấu tên) cho biết Coupang thường xác định các sản phẩm bán chạy nhất, sau đó sản xuất mặt hàng tương tự về thiết kế lẫn chức năng, rồi dùng thuật toán để đưa sản phẩm của mình lên đầu kết quả tìm kiếm, đẩy hàng chính hãng xuống dưới.

“Những sản phẩm mà nhân viên chúng tôi đã đổ mồ hôi, sôi nước mắt để gây dựng thành mặt hàng bán chạy, Coupang lại bắt đầu bán những thứ giống hệt. Chúng tôi làm càng tốt, càng dễ trở thành mục tiêu bị nhắm đến,” vị giám đốc này chua chát nói.

Trên website của mình, Coupang tuyên bố họ luôn nỗ lực phát triển các sản phẩm phù hợp với xu hướng thị trường và đảm bảo mọi quy trình đều tuân thủ pháp luật. Họ khẳng định mối quan hệ với các doanh nghiệp nhỏ là đôi bên cùng có lợi, giúp hàng trăm nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tăng doanh số và tạo ra nhiều việc làm. Tuy nhiên, hãng không trả lời trực tiếp về việc liệu có hành vi trả đũa nào đối với những chủ doanh nghiệp dám lên tiếng chỉ trích công ty hay không.

Tổng thống Lee Jae Myung đã ra tín hiệu sẽ cải cách khung pháp lý, cho phép các hộ kinh doanh nhỏ lẻ thành lập liên minh để có vị thế đàm phán tập thể với các nền tảng lớn. Tại Hàn Quốc, tỷ lệ người tự kinh doanh chiếm tới 23,5% dân số (cao hơn nhiều so với mức 6,3% của Mỹ), khiến nhóm đối tượng này trở thành ưu tiên chính trị quan trọng.

Quay lại với quán chân gà của mình, ông Kim Joon-hyung đang cùng các hộ kinh doanh khác tổ chức các phong trào trực tuyến và biểu tình để gây áp lực lên cơ quan quản lý. Giữa lúc cuộc chiến tại Iran đang đẩy chi phí điện và bao bì nhựa tăng cao, ông Kim tin rằng sự giám sát chặt chẽ là giải pháp duy nhất.

“Nếu cứ để mặc, chẳng có công ty nào chịu ngồi yên nếu thấy có cơ hội thâu tóm tất cả đâu”, ông kết luận.

Sự kiêu ngạo của giới lãnh đạo, điển hình là việc nhà sáng lập Bom Kim từ chối điều trần trước Quốc hội Hàn Quốc, càng làm sâu sắc thêm vết nứt giữa tập đoàn và xã hội. Khi lợi nhuận được đặt lên trên đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội, Coupang dần biến mình từ một biểu tượng sáng tạo thành một bài học về sự độc quyền tàn nhẫn trong kỷ nguyên số.

Kết hợp với việc thao túng thuật toán để ưu tiên hàng của sàn lên đầu kết quả tìm kiếm, Coupang không chỉ là người tạo ra sân chơi mà còn vừa “đá bóng, vừa thổi còi”. Điều này tạo ra một môi trường kinh doanh bất bình đẳng, nơi các doanh nghiệp nhỏ đóng vai trò như chuột bạch thử nghiệm thị trường, để rồi bị gạt ra lề khi sàn bắt đầu nhảy vào thâu tóm.

Theo: Nikkei Asia, Korea Times